ايستگاه

گزارش تصویری از تجمع کُردها در پاریس برای اعتراض به کشتار غیرنظامیان

2011-08-23T17:04:00.000-07:00

جمعی از کُردهای ترکیه در اعتراض به کشتار غیرنظامیان کُرد در جریان حملات ترکیه و ایران، امروز در نزدیکی سفارت ترکیه تجمع کردند.

این تجمع اعتراضی امروز 23 اوت در تقاطع خیابان آنکارا و کندی با فاصله از سفارت ترکیه برگزار شد. پلیس به معترضان اجازه نداد این تجمع را در مقابل سفارت ترکیه برگزار کنند.

برگزاری کنندگان و جمعیت اصلی شرکت‌کنندگان از آنِ کُردهای ترکیه بود. کُردهای ایرانی و عراقی در این تجمع حضوری انگشت‌شمار داشتند؛ که البته علتی جز اطلاع‌رسانی ضعیف و دیرهنگام برگزارکنندگان نداشت.

(برای دیدن عکس‌ها در ابعاد بزرگ‌تر روی آن‌ها کلیک کنید)

من خونریزی داخلی دارم؛ ضربه‌ام مغزی است

2011-07-09T17:15:00.000-07:00

در زندگی زخم‌هایی هست که نباید گذاشت کهنه شوند. باید از آن‌ها مراقبت کرد. باید آن‌ها را تازه نگه داشت. به آن‌ها رسید. مراقبشان بود. تا هیچ وقت خونشان بند نیاید.

ضربه مغزی بود. من خونریزی دارم.

شاید این زن می‌تواند جایی دورتر، همان زنی باشد که خم شده تا قبر شوهرش را بشوید.

گفتی: «بار دوم که از اتاق عمل بیرون آمد، روی چشم‌هایش چسبِ زخم زده بودند. دست راستش را قطع کرده بودند. شاید اگر به هوش می‌آمد و می‌دید دست ندارد شوکه می‌شد...»

اما دفعۀ بعد که از اتاق عمل بیرون آمد چسبی روی چشم‌هایش نبود. صاف رفت سردخانه...

تو بالا می‌آوردی و دهانت طعم مرگ گرفته بود.

از من دلخور نباش که بعد از این همه سال مثل این زن خم شده‌ام روی زخمت، آن را می‌شویم، تازه‌اش می کنم و رویش نمک می‌پاشم. شاید هم اشتباه می‌کنم و این من بود‌ه‌ام که این همه سال در این خونریزی تو را تنها گذاشتم.

حالا این قدر کلمات برای ورق زدنِ آن اتفاق، غبار گرفته‌اند که نه در دهان من می‌چرخند و نه در دهان تو. شاید، باید به سُنتِ همیشگی میان من و تو، این خونریزی را در سکوت ادامه می‌دادیم. شاید هم هرگز این سطرها به تو نرسند و مسافر این «ایستگاه» نباشی، اما حق بده بعد از این همه سال دنبال راهی بگردم که شانه‌ات را تکان بدهم و از نگاهت بفهمم هنوز درد داری؛ هنوز خونریزی داری.

این جوری من و تو برای نفس کشیدن متقاعد کننده‌تر به نظر می‌رسیم.

این زخم را باید تازه نگه داشت. من و تو به این خونریزی احتیاج داریم.

سایت «تهران ریویو» چهار بار الماسِ «مدحی» را پس فرستاد

2011-06-10T08:28:00.000-07:00

سردبیر گفت: نه!

گزارش را دو باره بازنویسی کردم.

باز هم گفت: نه!

بحثمان بالا گرفت و کار به دعوا و قطع همکاری کشید. شاید همه چیز زیر سرِ محمدرضا مدحی بود و سناریویی که داشت به من و سایت تهران ریویو (Tehranreview)قالب می‌کرد.

شروین نکویی، سردبیر سایت تهران ریویو از من خواسته بود تا در گزارشی پنج قسمتی به بازخوانی پشت پردۀ کودتای انتخاباتی سال ۱۳۸۸ بپردازم و با استفاده از منابعِ موثقِ اطلاعاتی-نظامی، ریشه‌های کودتا را برای مخاطب قابل لمس‌تر کنیم.

در آن زمان هم مطرح‌ترین چهرۀ اطلاعاتی-امنیتی که از ایران به اصطلاح گریخته بود محمدرضا مدحی یا‌‌ همان سیدرضا حسینی (دبیر پیشینِ کمیتۀ تقویت و جلوگیری از تضعیف نظام در مجلس خبرگان) بود. البته ارتباط من با او از طریق احسان سلطانی، افسر سابق اطلاعات سپاه برقرار شد که هر دو آن زمان با هم همکار بودند. (اگرچه عمر این همکاری چندان بلند نبود و احسان سلطانی حدود هفت ماه بعد از مدحی بُرید.)

مصباح یزدی؛ یهودی نفوذی

مصاحبه‌ها چندین شبانه روز از طریق اسکایپ ادامه یافت. مدحی ادعایی را مطرح کرد که در سطح یک بمب خبری می‌توانست مخاطبانِ ما و حتی خودِ ما را هم بلرزاند. در یک کلام او گفت: «آیت‌الله مصباح یزدی جزو یهودیان پنهان است و در نیمۀ دوم دهۀ هفتاد در سفرش به لندن به بهانۀ عمل هموروئید با یهودیانِ پنهان و لابی‌های یهودی دیدار کرده و پس از بازگشت به ایران به مرور مراحلِ رویِ کار آمدنِ یهودیانِ پنهان از جمله محمودِ احمدی‌نژاد، اسفندیارِ رحیم مشایی، مجتبی ثمره هاشمی و دیگر حلقه‌های جمعیتی آن‌ها را فراهم کرده است. »

او مدعی بود نیروهای اطلاعاتی در آن زمان از قضا در محل دیدار آیت‌الله مصباح یزدی و یهودیانِ فراماسون، شنود کار گذاشته بودند و او شنود حاصل از این نشست را هم به دفتر رهبری ارسال کرده است. اما عده‌ای از‌‌ همان حلقه‌های نفوذی مصباح یزدی در بیت رهبری مانع از رسیدن شنود‌ها به دست آیت‌الله خامنه‌ای می‌شوند.

ریشه‌های کودتای انتخاباتی از لندن و اورشلیم تا تهران

ادعای دیگر مدحی این بود که سرویس اطلاعاتی دولت انگیس و اسرائیل هم در جریان دیدار لابی‌های یهودی و آیت‌الله مصباح یزدی بوده‌ان. و معنای این حرف چیزی جز این نبود که انگلیس و اسرائیل متهمان ردیفِ اولِ کودتای انتخاباتی در ایران هستند. او معتقد بود «زهرِ» کودتا از انگلیس و اسرائیل رسیده و «پادزهرِ» آن از روسیه.

او سیاست خارجیِ دولت محمودِ احمدی‌نژاد را اصلی‌ترین گواهِ یهودی بودنِ دولت او می‌دانست و معقتد بود احمدی‌نژاد با دیپلماسی اسرائیل‌ستیزی بزرگ‌ترین خدمت را در بزنگاه‌های تاریخی به دولت اسرائیل کرده است.

دو نکتۀ جالب در حرف‌های مدحی وجود داشت: اول اینکه با تمام قوا مصباح یزدی، هاشمی رفسنجانی و مهدی هاشمی را تخریب می‌کرد و مدام از وابستگی دولت احمدی‌نژاد و حلقۀ یارانش به لابی‌های یهودی حرف می‌زد. آن‌ها را جزو یهودیانِ پنهانی می‌دانست که دارای باورهای فراماسونری و حتی اعتقاداتی شبیه به شیطان‌پرستان هستند. تصویری که او از ایدئولوژی اعتقادیِ مصباح یزدی، احمدی‌نژاد و یارانش ارائه می‌کرد بی‌‌‌نهایت شبیه به تصویری بود که دقیقا در حال حاضر تیم خامنه‌ای در مورد محمود احمدی‌نژاد و همراهانش ترسیم می‌کنند: جریانِ انحرافی، اهل رمل و اصطرلاب، خرافه، جن‌گیری و....

زخمی کردنِ رقبای خامنه‌ای

به این ترتیب او سه حلقه از رقبای بالقوه و بالفعل خامنه‌ای را طوری هدف قرار داده بود تا اعتماد عمومی از آن‌ها سلب شود؛ و در رقابت با رهبر ایران به رقبایی زخمی تبدیل شوند. ‌

و این جمله ترجیع‌بندِ حرف‌هایش بود: «احمدی‌نژاد عاقبت از آقای خامنه‌ای عبور خواهد کرد.»

در خلال مصاحبه مدام از گروهی حرف می‌زد با نامِ «جنبش جمعِ یاران». خودش را دبیر کلِ آن معرفی می‌کرد و از من می‌خواست تا با آن‌ها برای کارهای رسانه‌ای همکاری کنم و او هم از من‌‌ همان پاسخی را شنید که پیش از آن، دیگر گروه‌های سیاسی شنیده بودند.

کار کلید خورد. دو سایت «تهران ریویو» و «تهران بورو» هم طی یک توافق رسانه‌ای قرار گذاشتند گزارش‌ها را همزمان به دو زبان فارسی و انگلیسی منتشر کنند.

فشار کار به حدی بود که دست راستم تقریبا فلج شد. چشم‌هام تار می‌دیدند. این فقط یک مصاحبه نبود. گزارشی بود که باید مستنداتی باورپذیر برای ادعا‌هایش می‌یافتم. ادعا‌ها از مدحی بود و یافتنِ مستندات ادعا‌ها افتاده بود به عهدهٔ من.

شاه کلیدِ معمای کودتا در قسمت‌های سوم و چهارمِ گزارشی که می‌نوشتم قرار بود معرفی شود. و می‌خواستم در قسمت پنجم، یعنی در آخرین، پرده به خودِ مدحی بپردازم.
بخش نخست (نسخه فارسی+نسخه انگلیسی) و بخش دومِ (نسخه فارسی+نسخه انگلیسی) گزارش بی‌هیچ مخالفت و دردسری منتشر شد.

اولین مخالفِ قسمتِ سومِ گزارش خودِ سردار مدحی و احسان سلطانی بودند و گفتند: «شما با این کار ما را با سرویس‌های اطلاعاتی انگلیس و اسرائیل درگیر می‌کنی. مگر قرار است ما در چند جبهه بجنگیم؟ هم با سرویس‌های خارجی و هم داخلی؟»

توافق کردیم تا بخش مربوط به مطلع بودنِ سرویس اطلاعاتی انگلیس و اسرائیل از گزارش حذف شود. البته یک مخالفت دیگر هم وجود داشت. هر دو از اینکه به اتحادِ لفظی و فکری آن‌ها با رضا پهلوی اشاره کرده بودم برآشفتند و منکر چنین ارتباطی شدند و خواستند تا این مورد را هم حذف کنم. من هم در متن، آن را حذف کردم اما لینک‌هایی از مصاحبه‌‌هایشان را با برخی تلویزیون‌های فارسی زبانِ لُس‌آنجلسی که در یوتوب موجود بود در پاورقی به عنوان معرفی آوردم و گذاشتم تا مخاطب خودش قضاوت کند.

و جالب این که بعدها تمام آن لینک‌ها و فیلم مصاحبه‌های‌شان از یوتوب حذف شد. می‌توانید امتحان کنید:

http://www.youtube.com/watch?v=64J_80ZYjBo

http://www.youtube.com/watch?v=OBCh9QliffU&feature=related

http://www.youtube.com/watch?v=8raD3YSGzBA&feature=related

دعوای مدحی و سلطانی و من که به پایان رسید؛ دعوای دوم شروع شد. سردبیر تهران ریویو گزارش را پس فرستاد و نامۀ بلندبالایی پر از انتقاد و نیش و کنایه هم ضمیمۀ آن کرد. نامه‌ای که پاراگرافِ آخرِ آن حکمِ تیر خلاص را داشت. سردبیر در پاراگراف آخر نوشته بود: «.... در ضمن، شدیداً زمزمۀ این هست که سردار مدحی سلاحی است از نمونه سلاح‌هایی‌ که روس‌ها بار‌ها درجنگ سرد استفاده کردند: افسر عالی‌‌رتبه‌ای که به اصطلاح با «گنجی از اطلاعات» به غرب پناه می‌‌آورد اما در واقع با دادن اطلاعات گیج و معوج بایست که ردّ پای جاسوسان روسی را در غرب پاک می‌کرد و سیستم‌های اطلاعاتی‌ غرب را به سطوح می‌‌آورد. ولی‌ خوب این زمزمه است که من هرگز اگر سندی برای ثابت کردن نداشته باشم بجز در خلوت دوستان مطرح نخواهم کرد.»

اما این فقط سردبیر نبود که مخالفت کرد. برخی از همکارانِ با تجربه هم، ابرو درهم کشیدند و گزارش را سورئالیستی خواندند.

شیر یا خط؟

در واقع گزارش‌‌، همان تصویری بود که امروز تیم خامنه‌ای از تیم احمدی‌نژاد ارائه می‌کند. با این تفاوت که امروز مصباح یزدی هم در حلقۀ تیم خامنه‌ای و در مقابل تیم احمدی‌نژاد قرار گرفته و در ادعاهای مدحی، شاه کلیدِ کودتا و عروسک گردانِ احمدی‌نژاد، کسی جز مصباح یزدی نبود.

دو روی سکۀ تاکید بر امام زمانی بودنِ دولت احمدی‌نژاد و وابستگی‌اش به لابی‌های یهودی یک‌جا در قسمت سوم آمده بود.

گزارش را دوباره بازنویسی کردم. و تصمیم گرفتم هر روی سکه را در یک گزارشِ مستقل بنویسم. با وابستگی مصباح یزدی و دولت احمدی‌نژاد به لابی‌های یهودی آغاز کردم و تلاش کردم مستنداتِ بیشتری برای این ادعا پیدا کنم.

اما این بار هم جواب سردبیر نه بود. او خیلی قاطعانه نوشت حتی با وجود احتمالِ صحتِ این سناریو، مستنداتِ گزارش را برای طرح عمومی کافی نمی‌داند و آن را خطر بزرگی برای اعتبار رسانه‌ای من و سایت می‌داند.

من اعتراض کردم و دعوا تا آن‌جایی بالا گرفت که کار به قطع همکاری کشید. دو هفته بعد از قضا سردبیر به پاریس آمد. صحبت کردیم. من متقاعد شدم که انتشار گزارش به این سبک می‌تواند به هر دوی ما بزند آسیب‌های حرفه‌ای و قرار شد دوباره کار را بازنویسی کنم.

مدحی از زبانِ ویکی لیکس

گزارش طلسم شده بود. دست و دلم به بازنویسی نمی‌رفت. نه می‌توانستم از مواضعم عقب نشینی کنم و نه مستنداتِ لازم فراهم می‌شد. زمان گذشت. تا اینکه زمستانِ امسال و در شرایطی که بازارِ افشاگری‌های ویکی لیکس داغ بود. ویکی لیکس اعلام کرد دولت احمدی‌نژاد به لابی‌های یهودی وابستگی‌های پنهانی دارد.

خبر را برای سردبیر فرستادم و او هم کوتاه نوشت: «بیشتر چیزهایی که ویکی لیکس منتشر کرده حرف‌های خاله زنکیِ دیپلمات‌هاست.»

حوالی عید نوروز بود که فیلم مستندی با عنوانِ «ظهور نزدیک است» خبرساز شد و رفته رفته خبر از دستگیری سازندگان آن رسید. تهیه‌کنندگان از حلقهٔ یارانِ مشایی و احمدی‌نژاد و مصباح یزدی بودند. محتوای این مستند دقیقا‌‌ همان چیزی بود که در بخش سومِ بازخوانی کودتا از آن نوشته بودم. و رفته رفته کار بالا گرفت و صحبت از نقشِ جن و پری و لابی‌های فراماسونری در دولت و عرصهٔ سیاست ایران به میان آمد و‌‌ همان داستان سوررئالیستی که سال گذشته من به مددِ تاجرِ الماسِ (مدحی) نوشته بودم با کمی تغییر به وقوع پیوست.

این بار به سردبیر نامه ننوشتم. در وبلاگم یادداشت کوتاهی نوشتم و اشاره کردم که سال گذشته من همین فضا را ترسیم کرده بودم و هیچ کس از من نمی‌پذیرفت و اکنون آن سناریو اتفاق افتاده است. لینکِ یادداشت را هم برای سردبیر فرستادم و او در پاسخ نوشت: «من هنوز هم بر این باورم که ما در دام استفاده ابزاری از یک ترکیب افسانه و حقایق افسانه‌ای یک جناح علیه جناح دیگر نبایست بیفتیم. و برای طرح سناریو‌های شگفت‌انگیزی مثل آنچه در قسمت سوم مطلب شما بود احتیاج به مدرک و سند معتبر است.»

مدحی ناپدید می‌شود

یک ماه پیش وقتی از طرف رادیو بین‌المللی فرانسه برای تهیه گزارشی در مورد اختلاف‌های میانِ سپاه و وزارت اطلاعات، با احسان سلطانی تماس گرفتم و در حین گفت‌وگوسراغ مدحی را گرفتم متوجه شدم سلطانی چندان تمایلی به حرف زدن از مدحی ندارد.

چند روز بعد که دوباره با او گفت‌وگو کردم در صحبت‌هایش به همکاری مدحی با سرویسِ اطلاعاتیِ عربستان سعودی اشاره کرد و گفت: «مدحی در ازای لو دادنِ ایستگاه‌های اطلاعاتی سپاه قدس به سرویسِ سعودی، عبدالمالک ریگی را از آن‌ها مطالبه کرد و او بود که باعث دستگیری ریگی توسط وزارت اطلاعات شد.»

او معتقد بود لو دادنِ ایستگاه‌های اطلاعاتیِ سپاه قدس را نباید به حسابِ تلاشِ مدحی برای حمایت از جنبش اعتراضی مردم ایران گذاشت و مدحی پیش از هر چیز منافعِ شخصی خودش را دارد دنبال می‌کند. با این توصیف بیشتر مشتاق شدم مدحی را دوباره پیدا کنم و ببینم تحلیل او از جنگِ میانِ حلقه‌های امنیتی-اطلاعاتی در ایران چیست؛ اما سلطانی گفت با مدحی دیگر ارتباطی ندارد و مدحی ناپدید شده است.
حالا ظاهرا آقای الماسِ وزارتِ اطلاعاتِ جمهوری اسلامی به عنوانِ یک قهرمانِ اطلاعاتی-امنیتی به ایران بازگشته تا در سالگردِ خردادِ و خون، جامِ قهرمانی‌اش را در المپیکِ بازی‌های امنیتی-اطلاعاتی، جلوی دوربین تلویزیون‌ها بگیرد و به شخصیتِ هیجان‌انگیزِ فیلم‌های مستندِ پلیسیِ مخوف تبدیل شود.

اگرچه برخی منابعِ داخلی نظیر کیهان، خبر از دستگیری او دادند؛ اما به هر حال سردار محمدرضا مدحی یا سیدرضا حسینی یا هر چیزی که اسمش هست در شرایطی به ایران بازگشته که در ماه‌های اخیر سخن از جنگِ اطلاعاتی پنهان میان نیروهای سازمانِ اطلاعاتِ سپاه و وزارت اطلاعات بالا گرفته است. نهاد اطلاعاتیِ هر کشوری حکم سیستم ایمنی بدن آدمیزاد را دارد؛ وقتی ضعیف شود، بیماری سریع‌تر آدم را زمین می‌زند.

شاید چنین به نظر برسد که با برگشتنِ مدحی، انگار جمهوری اسلامی می‌خواهد ترک‌های ماشینِ امنیتی‌اطلاعاتی خود را با نگین‌های الماس بپوشاند و تزیین کند. اما آیا شیوۀ استقبال از چنین برگِ برنده‌ای که به ادعای خودش از یک ماموریتِ بلندمدتِ امنیتی بازگشته خبری با این تیتر از کیهان است: «اعترافات يك عضو دستگير شده ضدانقلاب»

اکنون بیش از سه ماه است که «رقابتِ» حلقه‌های اطلاعاتی-امنیتی در ایران به «نبرد» تبدیل شده است. نبردی که در آن به محمدرضا مدحیِ خوش‌خیال یا همان «الماسِ فریب» یا «الماسِ پشمالو» هرگز مجالِ مطرح شدن به عنوانِ یک قهرمانِ اطلاعاتی را نخواهند داد؛ چنان که احسانِ سلطانی، در یادداشتی به همین مناسبت نوشته است: «من مطمئنم مدحی را خواهند کشت؛ اگر هم نکشند خودش می‌میرد»
او این یادداشت را در پاسخ به دوستانش در فیس‌بوک‌ نوشته و اشاره کرده که پنج ماهِ پیش به دنبالِ اختلافِ نظر با مدحی، از او و «جنبشِ جمعِ یاران» جدا شده و از پیدا و پنهانِ مدحی نوشته است.

این قطعا پایان داستانِ مدحی نیست؛ اما این نامه آخرین نامه‌ای است که من به سردبیر می‌نویسم.

* فایل صوتی بیش از چهار ساعت گفت‌و‌گو با محمدرضا مدحی را خوشبختانه هنوز نگه داشته‌ام. حرف‌هایی که در مصاحبه‌ها و حاشیۀ مصاحبه‌های‌مان زده است به زودی خودش را هم شگفت‌زده خواهد کرد.

فرمولِ مدیریتِ خبرِ شهادت هاله سحابی در سایت‌های داخلی

2011-06-01T04:53:00.000-07:00

وقتی یکی (هاله سحابی) شهید/کشته می‌شود و از قضا قاتل جزو سربازانِ بدنامِ امام زمان است، خبرگزاری‌های رسمی نظیر فارس و ایرنا تا چند ساعت سکوت می کنند. در این فاصله سایت‌های کوچک و غیررسمی نظیر رجا، جهان، بولتن‌نیوز و... که مسئولیت خبری آن‌ها برای افکار عمومی تعریف نشده است وظیفۀ جعل و تحریف حقیقت را به عهده می‌گیرند.

و خبرهای از پیش ساخته شده‌ای با این محتوا می‌سازند: دستگيري دو نفر با سه بمب دستي و كلت كمري در حاشيه تشييع سحابي

معمولا چند ساعتِ بعد فارس و ایرنا هم نطق‌شان باز می‌شود. اما این ترتیب و توالی در بزنگاه‌هایی تغییر می‌کند. مثلا هیچ وقت قرار نیست خبر دستگیری کسی چون ریگی، یا ربوده شدن یک دیپلمات ایرانی ابتدا از یک سایتِ دستِ چندمِ اصولگرا بیرون بزند.

اگر همین حالا (ساعت 12) سری به فارس و ایرنا بزنید خبری از کشته شدنِ هاله سحابی نمی‌بینید. مگر این معجون که دقایقی بعد از آستینِ فارس درآمد.
آیا این دو خبرگزاری نسبت به سایت‌های نیم‌بندی چون «جهان»، «رجا» و «بولتن نیوز» نیروی خبری کافی ندارند؟
فرمول مدیریتِ اخبارِی از جمله شهادتِ صانع ژاله و یا هاله سحابی در رسانه‌های داخلی، فرمول قابل مطالعه‌ای ست که به مدیریتِ نظامی-اطلاعاتی بر این رسانه‌ها دلالت دارد، نه مدیریتِ رسانه ای.
گاه مدیر و خبرنگار همین سایت‌های رجا، جهان، بولتن و... از قضا شیفت اصلی کارشان را در فارس و ایرنا و مهر مشغول به کارند. عجیب نیست که چرا خبر کشته شدنِ هاله سحابی، به جای این که از شیفت کاری اصلی‌شان (بخوانید همان فارس و ایرنا) سر بیرون بیاورد، به سایت‌هایی راه می‌کِشد که مسئولیت خبری آن‌ها چندان رسمی نیست.
آن‌ها در این بزنگاه‌ها حکم پیش قراولانی را دارند که برای کاستنِ خطای رسانه‌های بزرگتر به میدانِ مینِ خبر می‌روند. مسیر را آماده می‌کنند، خطاها و سوراخ‌های خبر را در مواجهه با مخاطب می‌سنجند. آتش تهیه را می‌ریزند. هزینۀ عقب‌نشینی در خبر را برای مواقع ضروری به جان می‌خرند و بعد بزرگ‌ترهایشان هم (فارس و ایرنا) به صف می‌شوند تا با کمترین هزینه و آسیب وارد معرکه شوند.
یک نکتۀ دیگر هم در این ترتیب و توالی وجود دارد: رسانه‌های رسمی و بزرگی مانند فارس و ایرنا ترجیح می‌دهند در این زمینه، خود نقشِ ناشرِ خبرِ اردوگاه رقیب را بازی نکنند و به مخاطبانِ خبر نیفزایند. اما وقتی می‌بینند خبر سر از تلویزیون‌های ماهواره‌ای و اطراف و اکناف جهان درآورده، در مقام تکذیب و جعل روایت قلم‌رنجه می‌کنند. و از قضا همان دلیلِ روشنِ شکست و بی اعتباری شان است. و از قضا همیشه دیر است.
این مطلب هم خواندنی است.

افشای ارتباط احمدی‌نژاد و مشایی با جن‌گیرها و مرتاضان در سال 1387

2011-05-15T17:57:00.000-07:00

خبر ارتباط احمدی‌نژاد، مشایی و برخی از هوادانشان با جن‌گیر‌ها، رمالان و مرتاض‌ها خبر تازه‌ای نیست. دست کم سه سال از عمر انتشار این خبر می‌گذرد.

اگر چه برای رسانه‌ها و فضای عمومی اینترنت چنان به نظر می‌رسد که ارتباط احمدی‌نژاد، مشایی و حلقۀ ارتباطی نخست ایشان با جن‌‎گیر‌ها و مرتاضان هندی خبری تازه است اما این خبر نزدیک به پنج سال پیش در محافل غیررسمی و سه سال پیش در وبلاگِ چریک آنلاین و چند منبع خبری غیررسمی و اندک انتشار یافت.

در آن سال‌ها من وبلاگ چریک آنلاین را بدون ذکر نام خود، به روز می‌کردم. تا آنکه در آگوست ۲۰۱۰ ناگزیر بنا به دلایلی مجبور شدم به طور رسمی اعلام کنم این وبلاگ از آن من بوده است.

اثبات برخی خبرهای این وبلاگ‌، گاه ماه‌ها و‌گاه چند سال به طول انجامیده و برخی هنوز هم به اثبات نرسیده است. فضای عمومی رسانه‌ها و افکار عمومی در مقابل این اخبار ابتدا مقاومت می‌کردند؛ اما به دنبال اثبات و یا انتشار عمومی خبر، یک باره خود به عنوان ناشرِ آن، وارد مسابقۀ بازنشرِ خبر می‌شدند.

البته این کمترین و قابل تحمل‌ترین واکنشی است که «منابع سیاه» از سوی مخاطب خود خواهند دید. «منابع سیاه» ناگزیرند برای انتشار اخباری از این دست در پوشش نامی مستعار سنگر بگیرند. کاملا هم طبیعی است. به جامعه و مخاطبان چنین اخباری هم باید برای مقاومت در مقابل پذیرشِ این اخبار حق داد.

این طبیعی‌ترین و مرسوم‌ترین فضای روزنامه نگاری زیرزمینی است. باید واکنش‌هایی نظیر تمسخر، توهین و... را به عنوان طبیعی‌ترین حق مخاطبِ خود بپذیرید و صبر و تحملی طولانی داشته باشید.

سال گذشته نیز در نگارش سومین بخش از بازخوانیِ کودتای انتخاباتی سال ۱۳۸۸ که البته نه در وبلاگ، بلکه در دو سایت رسمی و معتبر (یک، دو) انجام می‌شد. با انتشار بخش سوم موافقت نشد و تنها بخش اول و دوم منتشر شدند.
در بخش سوم به مواردی از جمله احتمال تمایلات فراماسونری و ارتباط احمدی‌نژاد و تیمش با محافل اندیشه ایِ مرموز اشاره کرده بودم که امروز نقل همه محافل خبری است. اما آن زمان به نظر مسخره می‌رسید و اجازۀ انتشار نیافت.
از جدی بودنِ مکتبِ اعتقادیِ محمود احمدی‌نژاد و یارانش نوشته بودم که یک رویِ سکۀ آن قالب کردنِ دولت محمود احمدی‌نژاد به عنوان دولت امام زمان بود و روی دیگرش، احتمالِ ارتباط او با محافلِ فراماسونری و لابی‌های یهودی.

از دو کتابی نوشته بودم که به موازات هم سعی داشتند محمود احمدی‌نژاد را فرماندهٔ لشگر امام زمان جا بزنند و اهمیتش. حالا نزدیک به سه ماه است که نهاد امنیتی کشور مشغول بازداشتِ کسانی است که در ساخت پروژۀ مستند ظهور و محتوای همان دو کتاب مشارکت کرده بودند.

اما واکنشِ سردبیر و مشاورانی که برای بازخوانی کودتا مرا یاری می‌کردند چنان منتقدانه بود (البته به یقین از روی خیرخواهی و دوراندیشی) که واقعا احساس کردم زیادی در سوژه غرق شده‌ام؛ قاطی کرده‌ام و دارم مهمل می‌بافم.

حالا شب و روز از ریز و درشت‌ترین تلویزیون‌ها و رسانه‌های رسمی و غیر رسمی دارند راجع به نقش جن و پری و رمال و ساحر و جادوگر در تصمیم گیری‌های دولت حرف می‌زنند و هیچ کس هم نمی‌خندد: اپیدمیِ باورِ عمومی.

حرجی بر هیچ یک از ما نیست. روزنامه نگاریِ افشاگرانه پا به مرزهایی می‌گذارد که‌گاه دقیقا استانداردهای همین حرفه در مقابلش می‌ایستند. اما اگر بنا را بر استانداردهایِ روزمره و خشک و بی‌روحی بگذاریم که‌گاه نه مدافعِ حقیقت، که قاتل حقیقت‌اند، آن وقت باید نقشِ روزنامه نگار و یک مورخ را برابر بدانیم از طرفی هم اگر قرار باشد هر کسی هم با اجتهاد شخصیِ خود از این استانداردها عبور کند آنگاه دیگر سنگ روی سنگ بند نمی‌شود.

القصه، حالا دیگر نزدیک به یک سال است که به علت افشای هویت من به عنوان نگارنده وبلاگ چریک‌آنلاین از به روز کردن آن خودداری می‌کنم. اما این راه از مسیری دیگر ادامه یافته؛ ادامه خواهد یافت.

انتخاباتِ جهانیِ یک هنرمند ایرانی در پاریس

2011-05-11T18:03:00.000-07:00

۸۰ کاریکاتور از عماد شادزی که همگی به موضوع «رای» و «انتخابات» اختصاص دارند در فرهنگسرای پویا در پاریس، به نمایش گذاشته شده‌اند.

این نمایشگاه روز یک شنبه هشتم ماه می‌ با حضور عماد شادزی و دیگر میهمانان نمایشگاه گشایش یافت. از میان ۸۰ اثری که به نمایشگاه آورده شده تنها ۲۴ اثر بر روی دیوار‌ها قاب شده‌اند و باقی آثار نیز بر روی میز نمایشگاه چیده شده‌اند.

موضوع «رأی» و «انتخابات» در آثار این هنرمند اصفهانی، منحصر به جغرافیای خاصی نیست. او از جهانی‌ترین زبانی که می‌توانسته برای به تصویر کشیدن مفاهیم مورد نظرش بهره گرفته تا بی‌واسطهٔ هیچ توضیحی مخاطبِ او در هر جای جهان بتواند با تک تک آثارش همذات پنداری کند.

نگاه او به موضوع تعیین سرنوشت سیاسیِ ملت‌های مختلف از مسیر صندوق رای، تنها منحصر به ایران یا کشور خاصی نیست؛ روایت‌های تصویری او پدیدهٔ سیاسی-اجتماعیِ «رأی» و انتخابات را در جهان امروز در بافتی از بنیان‌های اندیشه‌ای، سیاسی، اجتماعی و فرهنگیِ جوامع مختلف قاب می‌گیرند.

اگرچه به گفتهٔ خودش او این پروژهٔ تصویری را پس از انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ در ایران آغاز کرده است، اما هرگز نخواسته در محدودهٔ عناصر جغرافیایی و تاریخی خاصی دست به تولید بزند.

او در جست‌و‌جوی زبانی جهانی برای مخاطبی جهانی است. در ‌‌نهایت حاصل این کوشش به صورت حذف تاریخ مصرف و همچنین جغرافیای معنایی از آثارش تبلور یافته است.

نمایشگاه آثار این هنرمند ۳۵ ساله تا تاریخ ۲۲ می در فرهنگ سرای پویا ادامه خواهد داشت.

دستگاه مرده‌شورِ مکانیزه در ایران تولید شد

2011-04-11T17:48:00.000-07:00

عکس‌ها از مهدی بلوریان
برای دیدن عکس‌ها در اندازۀ بزرگ‌تر روی آن‌ها کلیک کنید.

سال 1384 در ایامی که گزارش‌گر ضمیمۀ ایرانشهر در روزنامۀ همشهری بودم گزارشی از غسالخانۀ بهشت زهرا تهیه کردم و در آن از ضرورت مکانیزه کردن غسل مردگان به وسیله دستگاه‌های اتوماتیک نوشتم.

در این گزارش با دو نفر از غسال‌های بهشت زهرا در مورد استفاده از ماشین برای غسل مردگان گفت‌وگو کرده بودم. معصومه بهرامی، یکی از غسال‌ها که زن بود مخالفت کرد و جملۀ تکان‌دهنده‌ای گفت که تیتر گزارش شد: «ما با مرده‌ها حرف می‌زنیم.» او معتقد بود غسل یک فرایند مکانیکی نیست. یک ارتباط عاطفی است که آن‌ها با میت برقرار می‌کنند. با او حرف می‌زنند و او را برای سفر به دنیای دیگری آماده می‌کنند.

از او پرسیدم: اگر قرار باش غسل مرده ها به وسيله دستگاه هاي پيشرفته و هوشمند انجام شود و در ضمن اين اتفاق باعث بيكار شدن شما نشود و شما فقط مديريت و كنترل دستگاه ها را به عهده بگيرید چقدر از اين اتفاق استقبال مي كنید؟

معصومه بهرامي گفت: «حد و حدود دخالت اين دستگاه ها بايد مشخص باشه. مثلا اگه توي بخش هايي كه به حمل جنازه مربوط مي شه و مي تونه فشار وزن جنازه رو كه ما بايد تحمل كنيم به عهده بگيره خيلي خوبه، ولي شستن و غسل رو كه نمي شه به ماشين واگذار كرد.»

پرسیدم: چرا؟

معصومه گفت: نمي شه ديگه. براي ميت مسلمان نمي شه. من بايد سردي و گرمي آب را روي تن ميت حس كنم. ما با ميت حرف مي زنيم و يك رابطه احساسي برقرار مي كنيم. به هر حال روح اون ميت اونجا شاهده و مي بينه كه داره به وسيله ماشين شسته مي شه يا آدم و اين يه توهينه به ميت. شايد ما براي مردم كريه باشيم ولي اين شغل براي ما كريه نيست. من خودم شخصا دلم نمي خواد توسط ماشين شسته بشم.

اما محمود، غسال دیگری که مایل نبود جز با نام کوچکش در گزارش از او یاد شود پاسخی برخلاف معصومه بهرامی داد: «اگه بشه كه خيلي عاليه. كار همه غسال ها راحت تر مي شه. البته به شرطي كه ما بيكار نشيم. اين آرزوي همه ماهاست. البته قبلا يه بار موضوع رباتيك شدن مراحل انجام غسل مطرح شد اينجا، ولي مثل اينكه اين موضوع به لحاظ شرعي درست نيست، چون توي فتواهاي مختلف مراجع گفتن كه غسال بايد عاقل، بالغ و شيعه 12 امامي باشه.»

از همان روزی که این گزارش منتشر شد تلفن‌های روزنامه به صدا درآمد. برخی زنگ می‌زدند و بد و بیراه می‎‌گفتند و گلایه می‌کردند. برخی هم زنگ می‌زدند و تشکر می‌کردند.

روابط عمومی بهشت زهرا اگرچه از گزارش گلایه داشتند اما از آن جا که هر دو نهاد یعنی سازمان بهشت زهرا و روزنامۀ همشهری جزو نهادهای تابعۀ شهرداری تهران بودند و نهایتا از یک خانواده، گلایه خود را به صورت رسمی مطرح نکردند.

اما دو روز بعد توبیخ سردبیر از راه رسید. آن زمان حجت‌الاسلام محمدرضا زائری سردبیر روزنامه بود. آقای معزی که معاون زائری بود مرا خواست و گلایه کرد که چرا سطری که سردبیر خواسته حذف شود را حذف نکرده‌ام؟ من هم گفتم تشخیص من این بوده که حذف نشود. دعوای ما سر جمله‌ای تا این حد کوتاه بود که در انتهای گزارش بود: «دلم نمي خواهد وقتي مردم كسي مرا بشورد.»

از زمانی که نوشتن این گزارش را آغاز کردم تا حدود دو ماه مدام در حین غذا خوردن عُق می‌زدم. ساعت‌ها نشسته بودم و مراحل مختلف شستن مرده‌ها را نگاه می‌کردم. از جوان 18 ساله بگیر تا پیر مرد 90 ساله. از جسد تصادفی تا سوخته...

چند ماه بعد همین گزارش در جشنواره مطبوعات شهری در رشتۀ گزارش توصیفی جایزه دوم را به دست آورد.

امروز که نزدیک به شش سال از آن اتفاق می‌گذرد، دیدم خبرگزاری مهر تصاویری از دستگاه مرده‌شور مکانیزه منتشر کرده است.

حال عجیبی شدم.

و آن جمله که پایین حکم شرعی آغاز به کار این دستگاه‌ها از یک مرجع دینی نوشته شده است: «در صورتی که این دستگاه‌ها زیر نظر یک غسال مسلمان باشد و کلید را بزند و نیت قربت کند اشکالی ندارد.»

دلم خواست آن گزارش را یک بار دیگر بخوانم اما از آن‌جا که وبلاگ قبلی مرا قوۀ قضاییه در ایران مسدود کرد و آرشیو آن وبلاگ از بین رفت راهی نبود. از سر ناامیدی در گوگل سرچ کردم تا شاید شیرپاک خورده‌ای جایی آن‌را منتشر کرده باشد. از قضا دیدم خوشبختانه روزنامۀ همشهری آرشیو آن روزها را نگه داشته. گزارش را همین‌جا هم می‌توانید بخوانید:

با مرده‌ها حرف می‌زنیم

عکس از هادی مختاریان است که همکارمان خانم عبدالهی با معجزۀ فتوشاپ مردۀ داخل سکو را حذف کرد تا مخاطب را کمتر اذیت کند.

همشهری- رضا ولی‌زاده: اين گزارش حاصل چند ساعت پرسه در غسالخانه بهشت زهرا و گفت وگوي من با دو غسال به نام هاي معصومه بهرامي و مردي به نام محمود است كه حاضر نشد فاميلي اش را بگويد. آن روز اسماعيل دانش پژوه مدير روابط عمومي بهشت زهرا- مرا سپرد به مرد بلند قامتي به نام محمد زاهري تا راه بلدم باشد و در تمام مراحل كفن و دفن همراهي ام كند، اما حضورش فقط به خاطر هماهنگي ها نبود؛ به سفارش مدير روابط عمومي آمده بود تا برخلاف تمام روابط عمومي هاي جهان به جاي آنكه ارتباط مرا با فضاي آنجا در چارچوب منافع سازماني هدايت كند، مراقب باشد تا پس نيفتم و حالم بد نشود. محمد زاهري، زماني نظافتچي غسالخانه بود و حالا كارمند روابط عمومي است او پابه پاي من مي آمد تا مراقبم باشد. من پس نيفتادم، ولي هنوز هم حس مي كنم از ته حلقم بوي سدر و كافور مي آيد.

شخصيت هاي اين گزارش به ترتيب ورود عبارتند از: فريدون صديقي(روزنامه نگار و مدرس روزنامه نگاري)، معصومه بهرامي (غساله)، محمود (غسال) و من (راوي گزارش).

***

فريدون صديقي، روزنامه نگاري كه در دهه 60 نخستين گزارش از يك مرده شور را نوشت، حالا به من مي گويد: هرگز حاضر نيستم پايم را توي مرده شور خانه بگذارم. آن فضا آنقدر سنگين است كه متلاشي ام مي كند، تكه پاره ام مي كند.

مي پرسم: اگر مجبور شديد دوباره به عنوان يك روزنامه نگار برويد چطور؟

- اگر مجبور باشم دوباره پايم را توي غسالخانه بگذارم اين بار دنبال زندگي مي گردم. مي روم ببينم تا به حال چند نفر زير دست مرده شورها زنده شده اند و به حيات برگشته اند. چون خودم هم دلم مي خواهد يكي از آنهايي باشم كه وقتي دست و پاهايم را مي گيرند تا براي غسل بشورندم، زنده شوم و برگردم خانه ام .

معصومه بهرامي، سرش را پايين مي اندازد و بعد از كمي مكث در پاسخ به من مي گويد: تا به حال كسي زير دست ما زنده نشده. ما هم از كسي نشنيديم مرده اي زير دست مرده شور يه دفعه زنده بشه .

محمود هم همين را مي گويد: نه! تا به حال كسي زير دست من زنده نشده. زير دست بقيه بچه هاي غسال هم همين طور .

فريدون صديقي در يكي از روزهاي سال 1365 يعني درست 19 سال پيش براي تهيه گزارشي از يك مرده شور پايش را گذاشت توي غسالخانه. بوي تند سدر و كافور پيچيد توي دماغش. چند حوضچه بود؛ اولي خالي بود، در دومي يكي و در سومي هم يكي ديگر را مي شستند. با نگاه صفر آزادي نژاد (مرده شور غسالخانه) قالب تهي كرد و دندان هايش كليد شده بود. خودش را در چند قطره آب كف حوضچه تصور كرده بود كه دراز به دراز افتاده است. با پاي خودش رفته بود كنار حوضچه غسل و مرده شور ايستاده بود تا عكاس، عكس يادگاري بگيرد.

پايم را كه گذاشتم توي غسالخانه چشمم افتاد به تابلو بزرگي كه برسردر ورودي غسالخانه زده بودند: مراقب اشياء قيمتي خود باشيد .

تلفن همراهم زنگ زد. پا پس كشيدم و توي محوطه سالن تلفن را جواب دادم تا ببينم چه كسي مرا توي مرده شورخانه پيدا كرده. مي ايستم همان جا دم در، پشت به ديوار، يكي از بچه هاي خبرنگار است. صداي غيژ حركت چند قطعه آهني را مي شنوم. انگار چيزي دارد از پشت به من نزديك مي شود. سرم را كه برمي گردانم يكدفعه جنازه اي با سرعت سُر مي خورد طرفم. پاي راستم را سريع بلند مي كنم، اما گوشه برانكارد فلزي مي گيرد به پايم. تعادلم را از دست مي دهم و براي آنكه روي جنازه نيفتم جست مي زنم و از روي جنازه مي پرم آن طرف. گوشي تلفنم مي افتد زمين. جنازه توقف كرده و چند نفر كه انگار از بستگانش هستند دارند چپ چپ و با غيظ نگاهم مي كنند. به دالاني نگاه مي كنم كه جنازه اي كفن پيچ از آن آمده است بيرون. خانواده اش برانكارد را برمي دارند، روي دوش مي گذارند و شيون كنان بيرون مي روند. گوشي تلفنم را دو انگشتي از روي زمين برمي دارم؛ نمي توانم آن را توي دستم بگيرم.

ورود به شهر مردگان

معصومه بهرامي مرده شوري است كه عاشقانه كارش را دوست دارد و حاضر نيست آن را با شغل ديگري عوض كند. مي گويد: وقتي به يك مسافرت چهار يا پنج روزه مي روم دلم براي مرده شورخانه تنگ مي شود .

محمود ولي به محض اين كه كار جديدي پيدا كند غسالخانه را رها مي كند:

- از سر ناچاري آمدم اينجا. نجاري داشتم، ورشكست شدم و از تابوت سازي اينجا سر درآوردم. 7 ماه توي تابوت سازي بودم. بعد هم سر از غسالخانه درآوردم و مرده شور شدم. حالا 7 سال است كه اينجا دارم كار مي كنم .

پا مي گذارم توي غسالخانه. پشت هر كدام از شيشه ها چند نفر دارند با چشم هاي سرخ و ماتم زده به آن طرف ديگر نگاه مي كنند. سرم را به شيشه مي چسبانم. جنازه مردي تقريبا 70 ساله توي حوضچه افتاده. غسال، دست هاي جنازه را از آرنج با قدرت تمام خم مي كند تا يخ رگ و پي دست ها و عضلات منقبض بشكند. جنازه را توي حوضچه مي چرخاند. كالبد بي روح، اين ور و آن ور مي شود و سرش مي خورد به ديواره حوضچه خاكستري. اين سوي شيشه ناگهان بغضي مي تركد: آقا تو رو خدا يواش. قسمتون مي دم. تورو خدا آروم بشورينش .

- به ميت كه نمي شه گفت دستت رو بگير بالا تا تنت رو ليف بكشم، يا بچرخ تا بشورمت. خيلي ها از پشت شيشه به ما فحش مي دن. مردم فكر مي كنن خشك شدن جسد يا اصلا مرگ عزيزشان تقصير ماست ؛ اين را معصومه به من مي گويد.

حرف محمود هم همين است: از روز اول به ما گفته اند حتي ممكن است بستگان ميت توي گوش آدم بزنند و فحش بدهند ولي ما حق نداريم كوچك ترين بي احترامي و توهيني به ميت و بستگانش بكنيم. به هر حال آنها توي شرايط روحي بدي هستن. آدم بايد خودش رو جاي اونا بذاره. هر چند كه فشار چنداني به ميت وارد نمي شه. سكوها و حوضچه هاي ما ليزه و با يك حركت و فشار كم هم مي شه يك جسد

۱۵۰ كيلويي رو جا به جا كرد، اما بالاخره وزن جنازه هم مهمه. طبيعيه كه فشاري كه به يك جنازه 170 كيلويي و ما وارد مي شه، با يك جنازه 50 كيلويي قابل مقايسه نيست .

خودم را مي كشانم پشت يكي ديگر از شيشه ها. در هر طرف سالن، چهار پنجره شيشه اي تعبيه شده است. شيشه هاي اين پنجره ها از بالا با برچسب هاي مات پوشانده شده و فقط پايين شيشه، يك بيضي به اندازه عرض پنجره، مات نشده و مي توان عمليات غسالي را از آنجا ديد.

مات كردن قسمت بالاي شيشه ها قاعدتا به خاطر اين است كه مردم صورت غسال ها را نبينند و غسال ها هم راحت تر به كارشان برسند. نگاهم را كه از توي حوضچه برداشتم، روي قامت غسال ها سكته كرد. لباس هاي سبز تيره پوشيده بودند با چكمه و دستكش هاي سياه. كمربندهاي پهني بسته بودند كه معمولا وزنه بردارها استفاده مي كنند و روي شان نوشته شده بود sport . داشتند جنازه تازه اي را از توي كاور بيرون مي كشيدند. لباس هايش را با قيچي پاره كردند. جسد برهنه شد و عده اي اين سو زدند زير گريه.

محمود به كف دست هايش نگاه مي كند: اولين بار آدم چندشش مي شه به جنازه دست بزنه، اما يه جنازه كه بشوري ترست مي ريزه. اولين جنازه اي كه من شستم يك پيرمرد تقريبا 60 ساله بود. البته بخشي از ترس آدم مال اينه كه مبادا نتونه ميت رو درست بشوره .

معصومه اولين جسدي را كه شست، مادربزرگش بود: وصيت كرده بود من بشورمش. توي شهرستان ... بوديم. من 24 سال داشتم و با جان و دل مادر بزرگم رو شستم. بعد از ورشكست شدن شوهرم كه حسابدار يك شركت بود، توي سن 27 سالگي به اينجا اومدم. يك هفته طول كشيد تا عادت كنم. اوايل خيلي ترس داره. اگه بعد از يه مدت عادت نكني نمي توني اين كار رو ادامه بدي. تا خداوند قدرت اين كار رو به آدم نده نمي توني انجامش بدي. با خيليا مواجه شدم كه از پسش برنيومدن. يه بار يه خانومي اومد مشغول به كار شه ولي حتي يه لحظه هم نتونست دوام بياره و فرار كرد .

يكي از آنهايي كه اين سوي شيشه گريه مي كردند دوربين تلفن همراهش را رو به جسد گرفت. شاتر زد. نگاهي به جسد توي صفحه نمايش تلفنش انداختم، بعد به خود جسد. مرد حدودا 35 ساله اي بود كه بالاتنه اش سوخته بود و صورت عجيبي داشت. خون لخته اي از بيني اش بيرون زده بود، اما انگار طوري نبود كه نشود شست. غسال برچسبي را به ديواره كاشي پنجره چسباند تا كساني كه آن طرف شيشه ايستاده اند نام و شماره ميت را ببينند. بعد از بستگان ميت اجازه گرفت. آنها كه اجازه دادند دست به كار شد.

معصومه گفت: اگر ميت سوخته يا تصادفي باشه و وضعيتش طوري باشه كه موقع شستن پوستش كنده بشه نمي شوريمش؛ با خاك تيممش مي كنيم .

يك نفر سطلي از حوضچه آب پر كرد و روي جنازه ريخت. چند قطره آن شتك زد روي شيشه. از خواب بيدار شدم انگار. به صورتم دست كشيدم. خيس نبود.

محمود از كارش مي گويد: بايد همه جاي جنازه رو آب بگيره. اگه جايي از بدن خيس نشه. ميت نجسه. به هر حال ما داريم به نيابت از ميت غسل رو انجام مي ديم و چون اين كار رو پذيرفتيم بايد درست انجامش بديم .

معصومه هم از آدم هاي غسالخانه مي گويد: يه نفر غساله، يكي كمك غسال، يه نفر هم آبريز و يك نفر ديگه كفن بُر. البته توي غسالخانه زنانه جمعا 20 نفر كار مي كنن، اما غسال ها 4 نفر هستن. هر كدومشون تقريبا روزي 17 نفر رو مي شورن. بقيه هم مقدمات قبل و كاراي بعد از غسل و يا نظافت و سوزوندن لباس جنازه ها رو به عهده مي گيرن .

به خودم كه آمدم ليف زدن ميت تمام شده بود. سنگين بود و غسال ها را حسابي از نفس انداخته بود.

كارشان كمرشكن است. روزانه معمولا بين 170 تا 180 جسد به غسالخانه مي آورندمحمود يكي از غسال هاي قبراق و سرزنده است اما او هم از سختي كار در امان نمانده؛ يك بار صبح زود تا خم شدم كه اولين جنازه رو بلند كنم يه دفعه كمرم تقي صدا كرد. به چه روزي افتادم. كلي طول كشيد تا بهتر شدم. الان هم ديسك كمر دارم. بايد بدن آدم آمادگي داشته باشه. نمي شه كه اين همه جنازه رو همين طوري بلند كرد .

نام عکاس این عکس را نمی‌دانم

يك لحظه تصور كردم اگر توي آن فضاي خيس و لغزنده، جنازه از دست هايشان بيفتد زمين، چه اتفاقي مي افتد؟

چند لحظه چشم هايم را بستم. صداي موجي كوتاه آمد. چشم هايم را باز كردم. يكي از آن مردهاي توي آكواريوم يك سطل آب ريخته بود روي ميت.

اول غسل سدر مي دهند، بعد غسل كافور و بعد هم آب خالص. جنازه را روي سكوي مرمري مي گذارند. پنبه فرو مي كنند توي دهان، گوش ها، سوراخ بيني، لاي انگشت هاي پا و شكاف هاي بدن.

خودشان مي گويند: اين جوري كفن ميت تا زماني كه توي قبر بره تميز مي مونه .

كفن بُر، خلعت و كفن را روي سكوي ديگري آماده كرده است. پارچه سفيد دور جنازه پيچيده مي شود و با فاصله هاي منظم از بالا تا پايين با نوار باريكي از جنس خودش گره مي خورد. بعد ميت را روي برانكارد مي گذارند كه دوپايه اش در يك ريل كار گذاشته شده و برانكارد را هل مي دهند. جنازه چند متري روي ريل حركت مي كند و از دالاني در سالن ورودي بيرون مي آيد. بستگان ميت او را تحويل مي گيرند؛ كار تمام است.

جشني براي عزرائيل

حالا معصومه بهرامي در اتاق سرد ساختماني نزديك غسالخانه روبه روي من نشسته؛ زني، تقريبا ريزنقش با چهره اي بشاش كه با انرژي حرف مي زند.

- 35 سال دارم. در سن 19 سالگي ازدواج كردم. همسرم 4 سال از من بزرگ تره. دو تا پسر دارم كه 15 و 12 سالشونه. همسرم حالا راننده تاكسيه. وقتي در 27 سالگي پا به غسالخانه گذاشتم، تحصيلاتم تا اول دبيرستان بود اما ديپلمم را گرفتم و بعدها دو تا ديپلم كامپيوتر ديگر هم گرفتم. حالا مسئول قسمت غسالخانه زنانه هستم. در روز 8 ساعت كار مي كنيم. آخر ماه خود سازمان به ما 248 ساعت اضافه كاري مي ده.

- چقدر حقوق مي گيرين؟

- با اضافه كاري و كار جمعه ها ماهي 500 هزارتومن.

- كجا زندگي مي كنين؟ منزلتون اجاره ايه؟

- شهر ري زندگي مي كنيم. خونه هم مال خودمونه.

- با مترو سر كار مياين؟

- نه ماشين دارم.

- ماشينتون چيه؟

- PK. البته تازه خريدم، هشت ماهه.

صفر آزادي نژاد كه دو سال پيش ديگر بازنشست شده و از غسالخانه رفته، سال 1365 به فريدون صديقي گفته بوده كه روزي 1397 ريال بدون اضافه كار حقوق مي گرفته و از ساعت 7 صبح تا 4 بعدازظهر كار مي كرده.

- نترسيدين وقتي مادربزرگتون رو توي سن 24 سالگي شستين؟

- نه، گفتم كه! مي گن هر انسان مسلماني قبل از اينكه از اين دنيا بره بايد هفت تا ميت رو بشوره.

- شستن چه جسدهايي ناراحتتون مي كنه؟

- بچه ها. شستن بچه ها خيلي ناراحتم مي كنه.

- تا به حال شده با جسدي مواجه بشين كه قدرت شستن رو از شما بگيره؟

- آره. يه بار يه بچه دو ساله رو آورده بودن كه از روي تراس افتاده بود. هر كاري كردم نتونستم بشورمش. خيلي صحنه دلخراشي بود. خدا كنه هيچ بچه و جووني نميره.

- بچه ها و فاميلتون مي دونن كجا كار مي كنين؟ واكنششون چيه؟

- بچه هام مي دونن. حتي اومدن محل كار من رو هم ديدن. همسر و بچه هام مشكلي با اين قضيه ندارن، اما بستگان و اهل فاميل رابطه شون رو با ما قطع كردن. مردم از ما چندششون مي شه. به نظرشون ماها آدماي كريهي هستيم. اوايل خيلي ناراحت مي شدم. اما ديگه به غيبتا و تهمتاشون عادت كردم، اهميتي نمي دم.

- از موش يا سوسك مي ترسين؟

- نه از هيچي جز خدا و گناه كردن نمي ترسم.

- شب ها كابوس مي بينين؟ ارتباطتون با مرده ها توي خواب چطوره؟

- آره خواب مي بينم ولي ارتباطمون همون ارتباط كاريه كه توي بيداري داريم.

- تا به حال كسي از اطرافيانتون ازتون خواسته بعد از مرگش بشورينش؟

- شوهرم خواسته كه بشورمش. من و شوهرم وصيت كرديم وقتي مرديم ببرنمون شهر خودمون. اگه خداي نكرده اون زودتر از من مرد، خودم مي شورمش.

- فكر مي كنين اين كار چقدر روحيه تون رو خراب مي كنه؟

- معلومه كه روحيه مون رو خراب مي كنه. وقتي از صبح تا غروب فقط با مرگ زندگي كني، داغون مي شي. با اين همه من شادي رو دوست دارم. اگه يه سر به محل استراحت ما بزنيد مي بينيد كه مثل مهد كودك اون رو با گل و كاغذاي رنگي تزئين كرديم، با اينكه شادي رو دوست دارم ولي عروسي نمي رم، به خاطر اينكه توي عروسي، خيلي كارهاي حرام انجام مي شه. شما تا به حال ديدين كسي توي عروسي پاشه بره نماز بخونه؟ هرچي ما تو اين دنيا بيشتر بمونيم، بيشتر گناه مي كنيم.

- تلخ ترين بخش اين كار چيه؟

- ذهن مردم. مردم ما رو موجودات كثيفي مي دونن. احساس مي كنم وقتي با ما روبه رو مي شن دروغ مي گن و خيلي از احساس هاي واقعي شون رو پنهان مي كنن.

- در حين كار با همكاراتون شوخي هم مي كنين؟

- در حين شستن ميت هر نوع شوخي و خنده اي ممنوعه ولي ما خودمون وقتي توي سالن استراحت دور هميم با هم شوخي و خنده هم داريم. جوك هم مي گيم. چند وقت پيش من به همكارام گفتم ما كه هيچ عروسي و جشني نمي ريم، دست كم خودمون يه جشن برگزار كنيم. يه جشن براي عزرائيل! به خاطر اينكه بين فرشته ها هيچ كس عزرائيل رو دوست نداره و براش جشن نمي گيره. از طرفي هم به نوعي با هم همكاريم.

- عوارض كار غسالي چيه؟

- چون خيلي با آب و رطوبت سر و كار داريم و از طرفي هم دائم بايد جنازه ها رو بلند كنيم رماتيسم و دردهاي كمر، زانو و مفاصل جزو چيزايي يه كه قبل از هر چيزي بهش مبتلا مي شيم.

- از آدم هاي معروف كسي رو شستين؟

- ما معمولا نمي دونيم كي مياد و كي ميره. نه تا به حال پيش نيومده. فقط يك مورد ... بود كه اون رو هم همكارم شست.

از زنده ها بايد بيشتر ترسيد

معصومه بهرامي مي رود. محمود جايش را مي گيرد. 32 سال دارد. 12 سال است كه ازدواج كرده. يك پسر و يك دختر دارد. ساكن خانه اي اجاره اي در شهرك فاطميه توي جاده قديم قم است. تا سوم راهنمايي درس خوانده. خودش هم اهل قم است. و 7 سال است كه در غسالخانه بهشت زهرا استخدام شده: به ما مي رسن. امكانات خوبه. هر از گاهي هم سفر شمال و مشهد برامون تدارك مي بينن .

در همان اتاق سرد رو به روي هم نشسته ايم. مي پرسم:

- از جنازه ها نمي ترسين؟

- نه. بايد از زنده ها بيشتر ترسيد.

- اوايل هم نمي ترسيدين؟

- چرا. خيلي مي ترسيدم ولي عادت كردم.

- يك غسال چطور اين كار رو ياد مي گيره؟ كجا آموزش مي بينه؟

- از اول كه آدم غسال نمي شه. يه آدم تازه كار اول از آمبولانس جنازه پياده مي كنه. بعد كم كم به عنوان كمك غسال آب مي ريزه، بعد وقتي كه يه مدت گذشت و اوستا شد مي شه غسال. به هر حال 52 نفر دارن توي كل بخشاي غسالخونه كار مي كنن. هيچ كس رو از راه نرسيده نمي ذارن غسال.

- چقدر حقوق مي گيرين؟

- 450 هزار تومن.

- در پركارترين روزها چند تا جسد مي شورين؟

- خيلي كه باشه روزي 25 نفر.

- زن و بچه و فاميل مي دونن كجا كار مي كنين؟

- آره همه مي دونن حتي رفيقام. هيچ مشكلي هم نداريم.

- شده از بستگان بهتون سفارش كنن اگه مردن شما بشورينشون؟

- نه تابه حال كسي سفارش نكرده، بعضي وقتا رفقا سفارش مي كنن ولي من خيلي شاكي مي شم.

- اگه من از تون بخوام من رو مي شورين؟

- خدا اون روز رو نياره. شما جووني.

- شده خودتون به كسي سفارش كنين كه بعد از مرگ بشوردتون؟

- آره با يكي از همكارام كه خيلي باهاش اياغم صحبت كردم و ازش قول گرفتم. اون هم قبول كرده.

صداي نوحه مي آيد از جيب كاپشن محمود. دست مي برد به جيب و تلفن همراهش را در مي آورد. زنگ تلفنش نوحه است. تلفن را جواب مي دهد و دوباره توي جيبش مي گذارد.

- از شخصيت هاي معروف كدوما رو شستين؟

- راستش ما متوجه نمي شيم. احتمالا خيلي بودن ولي از بين همه اونا موذن زاده اردبيلي رو يادم مونده كه از شستنش به خودم غبطه مي خورم. آخر وقت بود كه جنازه شو آوردن. خيلي نوراني و خوب بود. اين طور نبود كه به چشم ميت نگاهش كنم. الان هم هر جا تلويزيون نشونش مي ده با افتخار به اطرافيانم مي گم من اين مرحوم رو شستم.

- چه كسايي رو نمي شورين؟

- همه را مي شوريم. فقط بعضي وقتا كه بستگان يه غسال رو آورده باشن، ما نمي ذاريم خودش ميت رو بشوره. مثلا

يه بار پدر يكي از بچه ها مرحوم شده بود. بالاخره سخت است. آدم كه نمي تواند پدر خودش را بشورد و ما شستيم.

حرف ديگري نداشتم؛ از صبح چيزي نخورده بودم. به مدير روابط عمومي هم كه چند ساعت پيش تماس گرفته بود و براي ناهار خواسته بود تا برگردم گفته بودم كه چيزي نمي توانم بخورم. بلند شديم كه خدا حافظي كنيم و هركدام سي خودمان برويم. دستم را دراز كردم. با هم دست داديم. دستش را فشار دادم ببينم چقدر قوي است. دست هايش سرد و قوي بود.

ماشين غسل

وقتي از او خداحافظي كردم نمي دانستم دوباره چند روز بعد با او و معصومه بهرامي دوباره تماس مي گيرم تا بپرسم: اگه قرار باشه غسل مرده ها به وسيله دستگاه هاي پيشرفته و هوشمند انجام بشه و در ضمن اين اتفاق باعث بيكار شدن شما نشه و شما فقط مديريت و كنترل دستگاه ها رو به عهده بگيرين چقدر از اين اتفاق استقبال مي كنين؟

معصومه بهرامي گفت: حد و حدود دخالت اين دستگاه ها بايد مشخص باشه. مثلا اگه توي بخش هايي كه به حمل جنازه مربوط مي شه و مي تونه فشار وزن جنازه رو كه ما بايد تحمل كنيم به عهده بگيره خيلي خوبه، ولي شستن و غسل رو كه نمي شه به ماشين واگذار كرد.

- چرا؟

- نمي شه ديگه. براي ميت مسلمان نمي شه. من بايد سردي و گرمي آب را روي تن ميت حس كنم. ما با ميت حرف مي زنيم و يك رابطه احساسي برقرار مي كنيم. به هر حال روح اون ميت اونجا شاهده و مي بينه كه داره به وسيله ماشين شسته مي شه يا آدم و اين يه توهينه به ميت. شايد ما براي مردم كريه باشيم ولي اين شغل براي ما كريه نيست. من خودم شخصا دلم نمي خواد توسط ماشين شسته بشم.

محمود: اگه بشه كه خيلي عاليه. كار همه غسال ها راحت تر مي شه. البته به شرطي كه ما بيكار نشيم. اين آرزوي همه ماهاست. البته قبلا يه بار موضوع رباتيك شدن مراحل انجام غسل مطرح شد اينجا، ولي مثل اينكه اين موضوع به لحاظ شرعي درست نيست، چون توي فتواهاي مختلف مراجع گفتن كه غسال بايد عاقل، بالغ و شيعه 12 امامي باشه.

آن روزنامه نگار قديمي وقتي روي نيمكتي زير كاج ها و نارون هاي غسالخانه با صفر آزادي نژاد گرم صحبت بوده در دلش گفته: بدم نمي آيد اگر مردم، او مرا بشويد.

حالا صفر آزادي نژاد دوسال است كه بازنشسته شده و فريدون صديقي هم هنوز دارد آن گزارش را كه نزديك به دو دهه پيش با تيتر «گفت وگو با يك مرده شور بهشت زهرا» منتشر شد سر كلاس هايش تدريس مي كند. روزي كه رفتم تا ببينم بعد از اين همه سال چه حسي از آن فضا در نگاه و كلماتش باقي مانده است، گفت: همه چيز عوض شده. الان همه چيز مكانيكي شده. آن وقت ها خلوص بيشتري بود. تعداد مرگ و ميرها زياد شده و آن روند هم طبعا مكانيكي تر اجرا مي شود. خيلي چيزها عوض شده. از جمله من؛ من حالا دو تا نوه دارم... .

محمد زاهري راه بلد من، حالا يكي از آمبولانس هاي نعش كش را وسط يكي از خيابان هاي بهشت زهرا با حركت دست نگه مي دارد تا مرا به در خروجي برساند. در عقب را باز مي كنم؛ صندلي نيست، جعبه اي سياه رنگ و بزرگ جاي صندلي هاي عقب را گرفته. زهرايي مي خندد.

- پسر خوب! نعش كش كه صندلي عقب نداره. بشين جلو.

خداحافظي كرديم و راننده آمبولانس مرا از شهر مردگان بيرون برد.

من اما برخلاف فريدون صديقي اصلا دلم نمي خواهد وقتي مردم كسي مرا بشورد. نمي خواهم يك كابوس به كلكسيون كابوس هاي مرداني اضافه كنم كه هر روز قبل از غروب و بعد از پايان يك روز مرده شويي روي نيمكت سيماني مي نشينند تا ته مانده هاي آفتاب، چيزي از رطوبت استخوان هاي شان را بيرون بكشد، تا تنفس هواي تازه، بوي سدر و كافوري كه ديگر در مشامشان ابدي شده را چند لحظه بتاراند و زندگي چند لحظه در مقابل زندگاني كه با مردگان بيشتر زندگي مي كنند قدم بزند.

مُدهای جدید برای هم‌دردی با مجاهدین در فیس‌بوک و بالاترین

2011-04-08T17:46:00.000-07:00

شیوه‌های مختلف هم‌دردی با قربانیان اردوگاه اشرف و اعضای سازمان مجاهدین خلق در سایت‌های فیس‌بوک و بالاترین از این جهت جالب‌اند که اگر آن‌ها را کنار هم بگذاریم می‌توانیم فراتر از سنجیدن جایگاه این سازمان در ذهن اهالی فیس‌بوک و بالاترین، بخشی از محاسبات و معاملات و سرمایه گذاری‌های سیاسی و تصورِ افراد و گروه‌های مختلف را هم ببینیم. از همه مهم‌تر می‌توانید ببینید الان در عالم سیاستِ فیس بوکی چی مُد شده. اصرار دارم بگویم «مُد» نه «مدل».

به چند نمونه از این مُدها توجه کنید:

مُدِ سگ‌خور:

من سبزم. هیچ اعتقادی هم به روش‌ها و سیاست‌های سازمان مجاهدین خلق ندارم. اگه الان خانواده این جا نبود فحش ناموس هم می‌دادم بهشون ولی به نظرم حقوق بشر برای همه‌ی آدم‌ها باید یکسان باشه حتی اگه عضو سازمان مجاهدین خلق باشن که من باهاشون خیلی خیلی مخالفم و به نظرم اینا در شرایط عادی یه مشت جنایت کار بیش نیستن.

مُدِ من خیلی نایسم:

کشتن یک انسان برابر با کشتن همه‌ی آدم هاست. این یک تراژدی بود و ما نباید در مقابل این جنایت سکوت کنیم.

مُدِ نزول اجلالِ همایونی:

من اعلام می‌کنم حمله‌ی نیروهای عراقی به اردوگاه اشرف و کشتار ساکنان آن محکوم است و من آن را در صفحه‌ی فیس بوک خودم واسه اد لیستم و کل جهان محکوم می‌کنم.

مُدِ روزنامه نگارِ مستقل:

حملۀ نیروهای عراقی به ساکنان اردوگاه اشرف هشت کشته و ده‌ها زخمی برجای گذاشت. رابرت گیتس به دولت عراق گفت خشونت اصلا قشنگ نیست. در حالی که برخی از رسانه ها به ارتباط افشاگری سازمان مجاهدین خلق از فعالیت های هسته ای ایران با این حمله اشاره می کنند برخی دیگر نیز از نقش داشتن رهبران این سازمان در حمله به اردوگاه اشرف می گویند. این لینک را هم بخوانید گزارش خوبی دارد.

مُدِ مجاهد-مخفی:

به‌خاطر انسانیت اخبار اشرف را نادیده نگیرید. رای مثبت شما طرفداری از سازمان مجاهدین تلقی نمی‌شود. قول می‌دهیم. حتی شما دوست عزیز.

مُدِ عمرا برم سرِ کار:

بالا بری پایین بیای کار کار خود مریم و مسعود بود.

مُدِ بچه زرنگ:

دوستان توجه کنید اگرچه همدردی با کشتار انسان از هر نوعش، حتی مجاهدین خلق کاری انسانی است اما دقت کنین یه وقت با رای مثبت دادن به یه سری لینک ها در مورد کمپ اشرف باعث نشیم جنبش رو به همکاری با سازمان مجاهدین خلق متهم کنن. برای فالس نیوز و کیهانِ شریعتمداری خوراک درست نکنیم.

مُدِ آ نگا کنین من بی طرفم گفته باشم ها:

ویدیویی از حمله ی پلیس دولت عراق به ساکنان اردوگاه اشرف.

مُدِ جهت استفاده در مواقع ضروری:

درگیری میان نیروهای عراقی و ساکنان اشرف

مُدِ شور چریکی:

سلام بر اشرف، سلام بر مجاهد. نابود باد رژیم کثیف ولایت.

مُد ائتلاف با همه واسه روز مبادا:

کشتار انسان های ساکن کمپ اشرف از نظر حقوق بشری و انسانی و حقوق بین‌الملل محکوم است.

شاهرخ مُشکین‌قلم: رقص‌های امروز شبیه مک‌دونالد شده‌اند

2011-04-07T09:20:00.000-07:00

مجلۀ دیدگاه ـ شماره چهارم: گفت‌وگو با شاهرخ مشکین‌قلم ـ‌ بخش پایانی

برای دیدن ویدئو در ابعاد بزرگ‌تر روی آن کلیک کنید

تهران ریویو-رضا ولی‌زاده: رقصِ تلخ. رقصنده‌ی تلخ. آن‌ها که با شاهرخ مشکین‌قلم از نزدیک گپ و گفتی داشته‌اند لابد از ورای تمام شوخ و شنگی‌ها و سرخوشی‌های ناپایدارش، خیلی زود با بخشی کاملا متفاوت از ظاهرش آشنا می‌شوند: انسانی تلخ، غمگین و اگرچه سرسخت و مقاوم، اما گاه به‌غایت شکننده.
شاید همین تلخی و اندوه، بخشی از راز گره خوردن ساختار رقص او به رقص ژاپنیِ «بُوتو» یا دیگر رقص‌های شرق دور باشد. مشکین‌قلم که در طراحی رقص‌های خود در جست‌وجوی بکرترین و اصیل‌ترین رقص‌های انسانِ بدوی تا انسانِ معاصر است می‌خواهد خلاف جریان آب شنا کند. می‌خواهد جلوی سرعتِ دنیای امروز و شتاب دیوانه‌وارش بایستد و در پیچش اندام‌اش حکایتِ انسان امروز و دیروز را در حرکتی آهسته زیر ذره‌بین بگذارد.
این تلاش شاید همان مبارزه‌ای است که او با فرم‌های رقص در دنیای امروز آغاز کرده است. رقص‌هایی که به گفته‌ی او دارند شبیه مک‌دونالد و غذاهای فست‌فوود می‌شوند.
در بخش پایانی گفت‌و‌گوی مجله‌ی تصویری «دیدگاه» شاهرخ مشکین‌قلم که بازیگر تئاتر ملی فرانسه، طراح باله‌ی ایرانی، رقص‌نگار و پایه‌گذار گروه رقص نکیسا در پاریس است به پرسش‌های از این دست پاسخ داده است: مرز بین تئاتر و هنر رقص کجاست؟ فرم‌های رقص در دنیای امروز به چه سمتی می‌روند؟ بیش‌ترین اعتراض در رقص کدام ملت‌های دنیا و اقوام ایرانی دیده می‌شود؟
و در پایان این رقصنده‌ی ایرانی از رابطه‌ی شخصی خودش و هنر رقص می‌گوید.

شاهرخ رقص در ذهن تو چه مفهومی دارد؟

رقص برای من بازتاب یک ذهنیت است. یعنی آن‌چه که در درونت هست و می‌خواهی بدون کلام بیرون بریزی. کلامِ جسم است.

چرا رقص‌هایی که در یکی دو سال اخیر طراحی کردی عموما فضای سیاه و تاریکی داشته است؟

همیشه این فضا را داشته، اما در این یکی دو سال اخیر بیشتر شده است. به خاطر این که این سیاهی همان فضایی است که ما الان داریم با آن دست و پنجه نرم می‌کنیم؛ در برزخی هستیم که نمی‌دانیم داریم به کجا می‌رویم، چه اتفاقی می‌افتد؟ آیا دوباره همان منجلاب را زندگی خواهیم کرد؟ این فضای درون من است. برای همین وقتی روی رقص کار می‌کنم همان فضا را در آن دنبال می‌کنم.

آیا همین فضای سیاهی که می‌گویی در رقص‌های تو وجود دارد یکی از دلایلی است که باعث شد سراغ رقص بوتو و فضای رقص‌های ژاپنی بروی؟

‌‌دقیقا. شاید به همین دلیل که من خودم سیاه هستم سراغ رقص «بوتو» رفتم. همان‌طور که می‌دانی «بوتو» به ژاپنی یعنی: «فریاد جامعه». این مدرن‌ترین و معاصرترین رقصِ ژاپنی است. در درون این رقص آرامشی وجود دارد و حرکاتی وجود دارد که کُند شده‌اند و به وسیله‎‌ی آن می‌توانی ذهن بیننده را به میزان زیادی برای خیال‌پردازی آماده کنی و این درد که در این حرکتِ کُند-شده وجود دارد مثل این است که انگار بخواهیم صحنه‌ی یک انفجار را به صورت آرام نمایش دهیم تا تمام جزئیات این انفجار را ببینند. در چند سال اخیر فضای ذهنم خیلی خیلی کُند و شبیه رقص «بوتو» شده است.

رقص «بوتو» در مقطعی علیه رقص سنتی ژاپن و برای رها شدن از زندانِ عضلات در رقص‌های قدیمی ژاپن، خودش را مطرح کرد، تو چه پیوندی بین رقص ایرانی و رقص «بوتو» احساس کردی؟ چه وجه مشترکی برای تلفیق بین این دو دیدی؟

بیش‌تر بین رقص خودم و رقص «بوتو» این وجه اشتراک را دیدم. نه رقص ایرانی. به خاطر این که باز برمی‌گردیم به بحث قدیم‌مان که رقص ایرانی اگر فولکلور است که هیچ؛ اما اگر رقصی است که من نامش را رقص ایرانی می گذارم یعنی: اعتراض. یعنی: فریاد. یعنی: ضدیت با یک سنتی که برای من بیشتر خرافات است تا سنت. به خاطر این که سنت هم دو وجه دارد. یکی وجه آن مثبت است که تمام اصالت و هویت تو را در بر می‌گیرد و یک وجه دیگر هم هست که می‌تواند به تخریب‌گر و زندان تو تبدیل شود. من در مقابل این بخش از ماهیتِ سنت، سُنت‌زُدا هستم. و می خواهم این سنت‌ها را از سر راهم بردارم. اینجا فریاد من فریادِ اعتراض است.
مثلا اگر در عادت‌های شنیداریِ عمومی، اذان زیباست؛ به خاطر این است که ما به آن عادت کرده‌ایم، به خاطر این که تداعیِ خاطرات خوش ما از دوران سحری خوردن و… است؛ اما برای پدر من و کسی که به زندان رفته و با همین صدای اذان شکنجه شده تداعی کننده‌ی آن خاطرات خوش نیست. من می‌خواهم اینجا سنت‌زدایی کنم. می‌خواهم به بیننده‌‌ام بگویم آن چه مورد پسند توست مورد انزجار همسایه‌ی توست. و این فضای تضادگونه است که برای من سازنده است.

و به این ترتیب تو رقص را از رقص دور نمی‌کنی؟ فکر نمی‌کنی داری به جای این که به سمت باز کردن مرزهای ساختار رقص بروی داری آن را به سمت تئاتر می‌بری؟

کاش می‌توانستیم از این جا شروع کنیم که فرق تئاتر و رقص چیست. در تئاتر به هنرپیشه می‌گویند: «Acteur» یعنی کسی که حرکت می‌کند. نمی‌گویند: «parleur» یعنی گوینده یا سراینده.

من از مدرسه‌ی «آرین موشکین» می‌آیم. آرین موشکین یکی از بزرگ‌ترین کارگردانان تئاتر فرانسه است. برای آرین موشکین، هنرپیشه اول جسمیت اوست، بعد شیوه‌ی حرف زدنش. این یکی از ویژگی‌های هنرپیشه‌ی خوب است که بدون کلام، حرف‌هایش را با جسم و حرکتش منتقل کند. یک رقصنده‌ی خوب هم کسی است که حرفش را با حرکت جسمش به خوبی ادا کند. بنابر این من این فاصله‌ای که می‌خواهم از میان رقص و تئاتر بردارم فاصله‌ای‌ست که باید برداشته شود. وگرنه من هیچ چیز جدیدی نساخته‌ام.

چرا باید این مرزها برداشته شود؟

برای این که این مرزها وجود ندارند. این فاصله‌ها و مرزها را ما گذاشتیم. بعد از این همه مرزگذاری و فاصله‌گذاری و جنگ در اروپا و کشمکش‌هایی که باعث شده این همه آدم به خاطر آن بمیرند به خاطر این که این مرزها را بگذاریم. بعد می‌بینیم اروپاییِ روشنفکرِ امروز تصمیم می‌گیرد مرزها را دوباره بردارد و من می‌خواهم مرزهایم را از ذهنم بردارم. فکر می‌کنم شاید به یک درجه‌ای از شعور رسیده‌ام که دلم می‌خواهد این مرزها برداشته شود؛ مرز بین تئاتر و رقص، مرز بین زن و مرد، بین گرایش‌های جنسی، بین دیدگاه‌های متفاوت، برای این که بتوانیم در نهایت آرامش با یک دیگر گفت‌و‌گو کنیم و یک‌دیگر را پذیرا باشیم.

به نظرت فرم‌های رقص در دنیا بیشتر دارد به چه سمتی می‌رود؟ جنسی؟ اعتراضی؟

دارد مثل مکدونالد می‌شود. اگرچه برخی از آدم‌ها دارند تمام‌-مدت با فرهنگ فست فوود و سریع غذا خوردن که دارد مثل سرطان در دنیا رشد می‌کند مبارزه می‌کنند؛ اما همین موارد هم زیر سایه فرهنگِ فست فوود هستند. مثلا می‌بینیم به صورت اعتراضی رستورانی ساخته می‌شود با نام «وَ پیانو». به زبان ایتالیایی یعنی: آهسته برو. بعد خود «وَ پیانو» بازیچه‌ی دست همین فرهنگ قرار می‌گیرد و اصلا ایده‌ی «وَ پیانو» که می‌توانستی بروی با خیال راحت و سر فرصت غذا انتخاب کنی و بخوری به چیز دیگری تبدیل می‌شود. می‌بینی هُلت می‌دهند، از تو می‌خواهند غذایت را با شتاب انتخاب کنی، سفارش بدهی، بخوری و بروی. جامعه دارد به سمت این مصرف تند و سریع می‌رود.
و متاسفانه در زمینه‌ی رقص هم همین اتفاق دارد می‌افتد. یعنی همه داریم شبیه مک دونالد می‌شویم.

یعنی فرم‌های رقص دارد چه شکلی پیدا می‌کند؟

فرم‌های رقص دارد به آن چیزی تبدیل می‌شود که جامعه می‌طلبد. مثلا وقتی می‌روی فیلم «قوی سیاه» را می‌بینی همه‌ی مردم متعجب و حیرت‌زده‌اند از چنین فیلمی اما برای من هیچ چیز عجیب و قابل توجهی نبود. من در دو اپرای درجه یک دریاچه‌ی قو تنشی فراتر از آن‌چه این فیلم می‌خواست به نمایش بگذارد حس ‌کردم و لذت بیش‌تری بردم. معلوم می‌شود مردمی که از این فیلم لذت می‌برند هیچ‌گونه آگاهی‌ای از صنعت رقص و این سبک ندارند از بس که بِریک دَنس (رقص شکسته) و هیپ هاپ در این چند سال به خوردشان رفته است. انگار هیچ کس با صنعت رقص کلاسیک آشنایی ندارد یا یادشان رفته اصلا چنین چیزی وجود دارد.

به نظر تو در حال حاضر ذائقه‌ی مخاطب و رسانه‌ها به فرم‌های جنسی رقص چه‌قدر تمایل نشان می‌دهند؟

عجیب است مثلا در جایی مثل آلمان کُرِئوگراف‌هایی (رقص‌نگارهایی) مثل پینا بوش که سعی می‌کنند جنسیت را بردارند تا زن‌ها خیلی آزاد باشند، بعد دوباره فاصله زن و مرد را با دامن پوشاندن به زن‌ها ایجاد می‌کنند. یا کسی مثل موریس بژار دامن به مردها می‌پوشاند. این‌ها چیزهایی نیست که بتواند جنست را از رقص و هنر بردارد. در واقع برعکس تو با این کار داری یک نوع استروتیپ درست می‌کنی تا مردها را زنانه کنی یا زن‌ها را شبیه مردها. برداشتن جنسیت از هنر این نیست که زن‌ها را شبیه مردها کنیم و مردها را شبیه زن‌ها. همه را باید خنثی کنی. اصلا بایدی در این‌جا وجود ندارد.

در مطالعه‌هایی که روی رقص ملیت‌های مختلف دنیا داری بیشترین رقص‌های اعتراضی را متعلق به کدام یک از ملت‌ها می‌بینی؟

در جامعه سیاه‌پوستانِ تمام دنیا. به خاطر این که فکر می کنم سیاه‌پوست‌ها بیشترین اجحاف را در تمام دنیا متحمل شده‌اند. حتی سیاه‌پوست آمریکایی که به مقام رییس جمهوری می‌رسد هر گوشه‌ای از صحبت‌هایش اعتراض‌های درونی اوست به آن چه که قرن‌ها و قرن‌ها به عنوان یک سیاه پوست متحمل شده است. و هنوز هم بیشترین حرکت‌های اعتراضی را در جامعه‌ی سیاه‌ها می‌بینیم. این تصور ماست که فکر می‌کنیم نژادپرسی دیگر وجود ندارد ولی متاسفانه بسیار بسیار پررنگ است.

در مورد ایران چطور؟

تمام اقلیت‌ها و اقوام ما در ایران بیش‌ترین حرکت‎های اعتراضی را دارند. اگر می‌بینید کُردها، تُرک‌ها، بلوچ‌ها و دیگر اقوام ما می‌خواهند از ایران جدا شوند به این دلیل است که هیچ وقت احساس نکرده‌اند ایران مال آن‌هاست. آن‌ها دلشان می‌خواهد فضای آزاد ذهن خودشان را داشته باشند و من کاملا تجزیه‌طلبی اقوام ایرانی را می‌فهمم.

در رقص‌هایشان چطور؟

رقص‌هایشان هم اعتراضی است. مثلا وقتی رقص قوم کُرد را نگاه می‌کنی تمام حرکت‌هایش اعتراضی است و ریتم، ریتم درد است. این پایکوبی فقط می‌تواند اعتراض باشد اگر چه برای ما این‌گونه می‌نماید که در آن نشاطی هست‎؛ اما اگر واقعا از درون خلق کُرد وارد رقصشان بشوی می‌بینی حرکت‌های آن‌ها حرکت‌هایی نیست که بتواند در تو شادی ایجاد کند.

و تلخی و سیاهی را بیشتر در رقص کدام یک از قومیت‌های ایران می‌بینی؟

در میان اقوام ایرانی تلخی و سیاهی را بیشتر در رقص کُردها می‌بینم. فکر می‌کنم بیش‌ترین اجحاف به حقوق یک قوم در ایران به کُرد‌ها شده است. بیش‌تر از جاهای دیگر.

آیا در مورد رقص جمله‌ای یا حرفی هست که تا به حال به زبان نیاورده باشی؟ چیزی که به رابطه‌ی شخصی تو و رقص مربوط باشد و تا به حال نتوانسته باشی به آن اعتراف کنی؟

نمی‌دانم اصلا چیزی هست که نگفته باشم و هر دفعه دلم بخواهد بگویم و خودم را سانسور کرده باشم؟ آیا من اصلا تا به حال خودم را در مورد چیزی سانسور کرده‌ام؟

ولی… بودن. بودن. رقص یعنی بودن، بدون هیچ پیش‌ذهنیت و فکری. یعنی برخلافِ این که من همیشه فکر می‌کنم هیچ حرکتی بدون اندیشه حرکت نیست و یک پارازیت است و منی که دلم می‌خواهد همیشه پشت هر حرکت اندیشه‌ای باشد، دلم می‌خواهد یک روز بتوانم بدون این که اندیشه‌ای پشت حرکت‌هایم باشد برقصم. بدون این که مجبور باشم و بخواهم چیزی را در ذهن بیننده‌ام تداعی کنم. خودم برای خودم برقصم. بدون این که حرفی داشته باشم. فکر می‌کنم متاسفانه این باز همان اتوپیا یا ناکجاآباد و آرمان‌شهری است که برای من دست نیافتنی است؛ لحظه‌ای که من آن چه را برقصم که در لحظه نیازمندم؛ نه آن چه را که اندیشه‌ی من است در درازمدت، که از گذشته‌ها می‌آید و بی‌نهایت تا آینده می‌رود.

مرتبط: بخش نخست- چرا مردهای ایرانی زنانه می‌رقصند؟

* مجلۀ تصویری «دیدگاه» برنامه‌ای ست که من هر ماه برای سایت «تهران ریویو» می‌سازم.گفت‌وگو با شاهرخ مشکین‌قلم تازه‌ترین برنامه‌ی ما ست که در دو قسمت منتشر شد. پیش از این هم دیدگاه میزبان عزیزانی چون داریوش آشوری، ابوالحسن بنی‌صدر و آزاده کیان بوده است که بخش‌های مربوط به این عزیزان را هم سعی می‌کنم به آرشیو وبلاگ اضافه کنم.

شاهرخ مُشکین‎‌قلم: چرا مردهای ایرانی زنانه می‌رقصند؟

2011-04-06T13:09:00.000-07:00

مجله دیدگاه ـ شماره چهارم: گفت‌وگو با شاهرخ مشکین‌قلم ـ‌ بخش نخست

برای دیدن ویدئو در ابعاد بزرگ‌تر روی آن کلیک کنید

تهران ریویو-رضا ولی‌زاده: شاهرخ مشکین‌قلم، بازیگر تئاتر ملی فرانسه، عضو تئاتر کمدی فرانسز، طراح باله، رقص‌نگار و رقصنده‌ی ایرانی ساکن پاریس، میهمان چهارمین قسمت از مجله‌ی تصویری دیدگاه است.

گفت‌وگوی ما با او در مورد تئاتر نیست. در مورد رقص است. چیزی که در ایران به آن حرکات موزون می‌گویند.
در این گفت‌وگو از رد پای مردسالاری و زن‌سالاری و همین‌طور ریشه‌های مفهوم اعتراض در رقص‌های اقوام مختلف ایرانی صحبت کردیم.
شاهرخ مشکین‌قلم، بنیان‌گذار گروه رقص نکیسا معتقد است فرم رقصِ مردهای ایرانی زنانه شده و زنانگیِ رقص مردها را یک واکنش روانی ناخودآگاه به شرایط حاکم در ایران می‌داند.
شاهرخ با این که به عنوان یک رقصنده و رقص‌نگار جهانی، روی بسیاری از رقص های مختلف جهان کار و مطالعه کرده می‌گوید بعد از این همه سال هنوز از رقصیدن یک مفهوم عاجز است. چه مفهومی؟ از زبان خودش بشنوید.

شاهرخ، به نظرت چقدر رقص‌های سنتی و بومی و قومی ایران چقدر بر اساس جنسیت طراحی شده‌اند؟ چقدر مردانه یا زنانه هستند؟

رقص‌های جنسی خیلی کم هستند. مثلا رقص چوب در خراسان، یا رقص شمشیر در جنوب ایران. رقص‌هایی هم داریم که فقط به وسیله‌ی زن‌ها انجام می‌شوند؛ مثل رقص‌های قشقایی‌ها یا رقص‌های شمالی، گیلکی و قاسم‌آبادی یا جنوب ایران که بیشتر می‌بینیم زن‌ها انجام می‌دهند.

و فکر می‌کنی دلیلش چیست؟ اگر بخواهیم رقص را به عنوان یکی از دریچه‌های مردم‌شناختی به اقوام مختلف مردم ایران در نظر بگیریم به نظرت زنانه یا مردانه بودنِ رقص‌های مناطق مختلف ایران چه دلیلی می‌تواند داشته باشد؟

فکر می‌کنم یکی از دلایل عمده‌اش این است که ما یک جامعه‌ی مردسالار در کلِ ایران داریم. حالا یک خطه‌های کوچکی در شمال ایران هستند که زن‌ها زمام امور را در دست دارند…

و به خاطر همین رقص‌ها در آن‌جا زنانه‌تر است؟

شاید، شاید. اتفاقا با هم بیشتر ترکیب می‌شوند.

و یا رقص‌های کُردی حماسی‎تر و مردانه‎تر هستند؟

بله، بله. رقص‌های کردی تنها جایی است که زن‌ها و مردها در کنار هم می‌رقصند و خیلی جالب است که حرکت پاهایشان هم یکی است. یعنی همان حرکت‌هایی که در رقص کُردی پاهای مردها دارند، دقیقا شامل حرکت پای زن‌ها هم می‌شود. اما بقیه مناطق تفکیک می‌شوند. یا چیزی که جالب است در بندر عباس رقص‌های جنوب ایران (که به آن می‌گوییم رقص بندری) و تمام خطه‌ی سواحل خلیج فارس، همان‌قدر زنانه هستند که مردانه هستند و همان‌قدر هم رقص‌های مردانه، زنانه هستند. اگر دقت کنید می‌بینید این ناشی از تاثیر همان قوم‌های مهاجر آفریقایی است که قرن‌ها پیش به این منطقه مهاجرت کرده‌اند و فرهنگ‌شان را هم با خودشان نگه داشته‌اند؛ حتی ریتم و حرکت و شمایل‌شان را حفظ کرده‌اند. و همان قدر آزادی در رقص‌های جنوب ایران هست که در آفریقا وجود دارد؛ یا در کردستان به خاطر لب مرز بودنشان. هر چقدر از مرز دور می‌شویم و به سمت مرکز ایران می‌رویم محدودیت بیشتر می‌شود.

این مردسالاری و زن‌زدایی یا ضدزن بودن در ایران حتی روی رقص زن‌ها هم تاثیر می‌گذارد و آن را در چارچوب مشخصی محدود می‌کند. به محض این که در رقص حرکت یک زن مقداری گسترده‌تر می‌شود به او می‌گویند: شلنگ تخته می‌اندازی. می‌گویند: تو باید ظریف برقصی، جلف نباش.
تمام این اصطلاحات رابرای زن‌ها به کار می‌برند تا آن‌ها را داخل زندان و چارچوب بگذارند.

اما به غیر از رقص‌های قومی و بومی که تو معتقدی زیر سایه مردسالاری شکل گرفته‌اند رقص‌هایی که امروز در جشن‌های مختلف ایرانی‌ها وجود دارد یک مقدار غیرمردانه است و طوری است که مردها شرم دارند از این طور رقصیدن. به نظرت این طور هست یا نه؟

چیزی که برای من خیلی تعجب‌آور است این است که در ایران مردها وقتی می‌رقصند از زن‌ها زنانه‌تر می‌رقصند. اوایل فکر می‌کردم یعنی ما این همه هم‌جنس‌گرا در ایران داریم یا گرایش‌های جنسی یک‌دفعه این همه پیش‌رفت یا پس‌رفت و تغییر کرده‌اند؟ ولی واقعیت این است که می‌بینیم این آقایانی که این همه زنانه می‌رقصند خیلی هم مرد هستند و چیزی که حتی هنوز در اروپا جا نیفتاده یعنی آن متروسکوئل بودن و داشتن گرایش یا میل جنسیِ شهرهای بزرگ که پسرها ابروهای‌شان را مرتب می کنند، به خودشان می‌رسند، دماغشان را عمل می‌کنند، به پوست‌شان رسیدگی می‌کنند، کرم ضدچروک می‌زنند، آراسته و پیراسته هستند و گرایش‌های جنسی‌شان هم از قضا دگرجنس‌گرایی است و به زنان تمایل دارند. اما رقص‌هایشان رقص‌های زنانه‌تری است. چه‌طور این اتفاق در ایران افتاده و چرا؟ چرا مردهایی که خیلی نیاز داشتند ظاهر و حرکاتی مردانه و لاتی داشته باشند تا توجه دخترها را به خود جلب کنند، الان متوجه شده‌اند که شاید برعکس، برای این که دخترها پسرها را بپسندند احتیاج دارند آن‌ها را به خود نزدیک‌تر حس کنند.

و فکر نمی‌کنی این اتفاق به خاطر نبود آموزش و فقدان نهادهای آکادمیک آموزش رقص است که رخ داده؟

به نظرم تنها یک عامل نیست. پدیده‌های متفاوتی هستند که دست به دست هم می‌دهند و به یک موقعیتی در جامعه شکل می‌دهند. نمی‌توان گفت فقط یک چیز است. نمی‌توان گفت فقط نبود تربیت رقص علت این قضیه بوده است.
شاید بتوان گفت زنانه شدن رقص مردهای ایرانی واکنش دفاعی جامعه و یک واکنش تند نسبت به نداشتن امکان رقصیدن و واپس زدن این حکومت مهاجم و مستبد است.
نوعی واکنش تند نسل جوان نسبت به چیزهایی که از آن منع می‌شود و فکر می‌کنم این یک هویت نمادین دارد. تا این که بخواهیم آن را حاصل نبود تربیت رقص بدانیم.

یعنی این نوع از رقص‌ها را نوعی واکنش روانی جامعه نسبت به شرایط موجود می‌دانی؟

یک جورهایی بله! حالا با این تحلیل منظورم این نیست که از نظر من این موضوع منفی است. من که آراستگی بیش از حد را نمی پسندم….

برای مردها؟

مرد یا دختر فرقی ندارد. من واقعا از بینی‌های عمل شده‌ی زن‌ها و موهای رنگ شده و… تا یک مدتی لذت نمی‌بردم؛ ولی چون این حرکتِ کاملا دفاعیِ دخترهای ایرانی در مقابل حکومت مستبد ایران است، آن را اکنون قبول دارم و برای آن‌ها می‌پسندم. همان‌قدر که یک دختر ساده‌ای را با بینیِ شرقی و موهای رنگ نشده در اروپا می‌پسندم و همان‌طور که یک زن میان‌سال را در غرب می‌پسندم که موهایش سفید شده، سینه‌ها و یا باسنش را عمل نکرده است. همان‌قدر این‌ها را می پسندم که دخترها و پسرهایی که همه چیزشان در ایران دگرگون شده است. به خاطر این که من اصلا از نبود عکس‌العمل بیزارم. نبود این عکس‌العمل‌هاست که باعث می‌شود جامعه پس‌رفت کند. فکر می‌کنم هر جامعه‌ای به عکس‌العمل نیاز دارد. اصلا فرم سوسیالیسم همین طور شکل می‌گیرد که تو نسبت به حکومتت و حتی خانواده‌ات عکس العمل نشان بدهی و در مقابل «باید»های آن‌ها «نه» بگویی.

از هنر رقص به عنوان یک واکنش روانی یا اجتماعی صحبت کردیم، اما چقدر هنر رقص در شکل متعالی خود با مفاهیم اجتماعی و سیاسی در ایران پیوند خورده و به صورت یک هنر اعتراضی تبلور پیدا کرده؟

متاسفانه نمی‎‌توانم با جزئیات بگویم. دو سه نفر در ایران دارند تلاش می‌کنند هنر رقص را زنده نگه دارند؛ مثل فرزانه کابلی یا چند تن از دوستان دیگرم که تازه با آن‌ها آشنا شده‌ام. اما آن‌قدر اجازه ندارند حرکت کنند و کارهای‌شان ضبط شود. بسنده می‌کنند به اجرا در محافل خصوصی یا سفارت‌ها.
مجبورند بروند زیر حرکات تئاترال یا زیرمجموعه‌ی یک کار تئاتری قرار بگیرند و به قول خودشان به حرکات موزون تبدیل شوند. مثلا می‌بینیم پری صابری در تئاترهایی که می‌سازد از فرزانه کابلی می‌خواهد تا برایش طراحی حرکت یا صحنه کند. اما این فقط در حد یک زیرمجموعه است.
هستند، اما به اندازه‌ی کافی اعتراضی نیست و نمی‌تواند باشد. به خاطر این که خفقان به حدی است که جلوی کوچک‌ترین حرکتی گرفته می‌شود. و نان شب‌شان را از آن‌ها می‌گیرند.
این‌ها فقط دنبال یک سری دستاویز می‌گردند که مثلا زن و مرد با دستمال با یک‌دیگر مرتبط باشند و حرکت کنند، پوششِ زن‌ها به حدی احمقانه است که واقعا دیگر هیچ حرکتی نمی‌بینی. به قول مرجان ساتراپی می گفت: «ما در دانشگاه داشتیم آناتومی می‌خواندیم و بنده باید هیکل یک خانمی را ترسیم می‌کردم که هیکل آن خانم زیر چادر است. من چه‌طور باید بفهمم او زیر چادر چه شکلی است؟»
من چه‌طور می‌توانم رقص آن خانم را زیر آن پوشش گل و گشاد حدس بزنم و مثلا از فلان حرکتش لذت ببرم و به خودم بگویم چقدر روی فلان حرکتش فکر شده است. آن‌ها مجبورند بیشتر مواقع پارچه‌ها را به حرکت دربیاورند تا خودشان را. حرکتِ رقص شده حرکت البسه و پارچه‌ها؛ البته می‌تواند جالب باشد اما به شرطی که خواست خود هنرمند باشد و هنرمند بخواهد دقیقا پارچه‌ها را به حرکت دربیاورد. ولی وقتی مجبورم و چاره‌ای جز به حرکت درآوردن پارچه ها ندارم قضیه فرق می‌کند.

نمی گویم اعتراض در رقص‌های امروز ایران وجود ندارد. هست و خیلی هم خوب است. و خیلی هم مفتخرم به این اعتراضِ پرجسارت و شجاعانه‌ی همکارانم در ایران. ولی در حدی نیست که بتوانم به صورت یک گزارش تحقیقاتی از آن حرف بزنم. در این حد است که تماشاچی وقتی از سالن بیرون رفت بگوید: دیدی سایه‌های رقصنده‌ها در فلان موقعیت یک‌دیگر را بوسیدند یا سایه دست‌هایشان درهم فرورفت! بله از این دست کارها وجود دارد. کارهایی که باید زیر ذره‌بین و میکروسکوپ پیدا کرد و تحلیل‌شان کرد. متاسفانه میزان اطلاعات من در این مورد به حدی نیست که بتوانم در مورد آن آزادانه اظهار نظر بکنم.

با توجه به این که ما اسناد مکتوب یا تصویری از پیشینه‌ی رقص در ایران نداریم آیا تا به حال به این موضوع فکر کردی در رقص‌های خودت آرشیو یا موزه‌ای از رقص‌های بومی، قومی و ملی ایران به وجود بیاوری؟

راستش من حدود 15 سال پیش کار روی رقص‌های فولکلوریک ایران را آغاز کردم اما خیلی سریع از آن دل‌زده شدم.

چرا؟

به خاطر این که بومی‌ها و قومیت‌های ما دارند رقص خودشان را انجام می‌دهند و آن را سینه به سینه به نسل‌های بعد از خودشان منتقل می‌کنند. من با تکرار آن خدمتی به جامعه نمی کنم. من به عنوان یک رقصنده نیاز دارم از جای دیگری استنشاق شوم.

به نظرت برای این که رقص‌های بومی و قومی ما قابلیت اجرا در ابعاد جهانی را پیدا کنند از چه مسیری باید عبور کنند؟

اگر ما رقص کردی را بخواهیم مثال بزنیم از آن‌جا که رقص‌های کردی خوشبختانه وابسته به جغرافیای ایران نیستند، شانس بیشتری برای گسترش و رشد دارند. آن چه که رقص کردی ایران را نجات داده رقص کردیِ ترکیه و عراق و سوریه و کردهای دیگر اماکن ایران است. رقص کردی ما کم رنگ است.

چرا؟

به خاطر این که تعداد پاهایش محدود است. در صورتی که بلافاصه تا از خاک ایران بیرون می‌روی می‌بینی رقص کردی 500 حرکت پای دیگر هم دارد. و این حرکات را فستیوال‌های فولکلوریک دارند اجرا می‌کنند. بنابر این احتیاجی نیست من بیایم به این‌ها جلوه بدهم یا روی آن‌ها کار کنم. اتفاقا 15 سال پیش روی 300 پای رقص کردی از تمام خطه‌های کردنشین کار کردم. اما آخر سر این‌ها حکم کار کردن روی آبنبات را دارد. یک غذای کامل نیست.

پس در واقع تلفیق رقص‌های بومی با گونه‌های نزدیک به خودشان را یکی از راه‌هایی می‌دانی که می‌تواند به عنوان یک تکنیک به توسعه‌ و گسترش ساختار رقص برای یافتن قابلیت اجرای جهانی کمک کند؟

مسلما، من اصلا از تلفیق خوشم می آید، این که از یک چیزی الهام بگیری و آن را با چیز دیگری ترکیب کنی و چیز نویی بسازی و چه بهتر که این داده‌ها ریشه‌های اصیل و سنتی باشند که واقعیت دارند. برای این که من چیز دیگری ندارم. بنابر این الهام گرفتن و تلفیق کردن سنت‌های فولکلوریک و بومی با ذهنیت مدرن و امروزی می‌تواند بسیار خوب باشد و پرانتز یا بادبزن انتخاب ما را بازتر کند. من که در فرانسه بزرگ شده‌ام اگر بخواهم روی رقص کردی کار کنم به گونه‌ی دیگری به آن خواهم پرداخت تا بچه‌ای که در سوئد و با فرهنگ آن جامعه بزرگ شده است. او این رقص را با ریشه‌های تربیت و فرهنگ سوئدی خود ترکیب خواهد کرد. رقص ترکی یا کردی در ترکیب با فولکلورِ آمریکا یک طور دیگر ترکیب می‌شود یا با فرهنک کشورهای آمریکای جنوبی. و این باعث می‌شود جلوه‌های متفاوتی داشته باشند و غنی تر بشوند.

شاهرخ چه مفهومی هست که از رقصیدنش عاجز باشی؟

که دلم بخواهد برقصم و نتوانم؟

بله.
ممممممم … آزادی.

و با چه متنی یا چه موسیقی‌ای تلاش کردی؟ آیا اصلا سمتش رفتی؟

فکر می‌کنم فقط تلاشم بر این بوده که بتوانم آزادی را برقصم. ولی متاسفانه نمی‌توانم. یعنی هر کاری که می کنم…

چرا؟

به خاطر این که این‌قدر چارچوب و زنجیر در من هست، این قدر زنجیر به پر و پای من است و روح من در زنجیر کشیده شده که تمام مدت من در سدد این هستم این زنجیرها را باز کنم. ولی به قول جبران خلیل جبران آزادی این نیست که تو زنجیرها را از پایت باز کنی. آزادی این است که تو زنجیری نبینی و من متاسفانه تمام تلاشم برای برداشتن این زنجیرهاست که در ذهن من است و من نمی توانم آزادی را برقصم. و هیچ وقت هم به آن دست نخواهم یافت به خاطر این که از جایی آمدم که متاسفانه اصلا کلمه آزادی معنی ندارد. من از تربیت یک خانواده‌ی نظامی می آیم که هیچ وقت آزادی در آن معنا نداشته. من همیشه خودم را از هم قطاران، هم کلاسی‌ها، همشهری‌ها و هم‌وطنان خودم آزادتر دانسته‌ام ولی آزاد دانستن خودت نسبت به کسی که از خودت بدبخت‌تر است تو را به آزادی نمی‌رساند. آزادی برای من قله‌ای دست نیافتنی است متاسفانه سیمرغی دست نیافتنی است و من می‌دانم این سیمرغ آزادی من یک سیمرغ افسانه است. یک افسانه‌ی آزادی است.

مرتبط: بخش دوم- رقص‌های امروز شبیه مک‌دونالد شده‌اند

* مجلۀ تصویری «دیدگاه» برنامه‌ای ست که من هر ماه برای سایت «تهران ریویو» می‌سازم. گفت‌وگو با شاهرخ مشکین‌قلم تازه‌ترین برنامه‌ی ما ست که در دو قسمت منتشر شد. پیش از این هم دیدگاه میزبان عزیزانی چون داریوش آشوری، ابوالحسن بنی‌صدر و آزاده کیان بوده است که بخش‌های مربوط به این عزیزان را هم سعی می‌کنم به آرشیو وبلاگ اضافه کنم.

دختری با پای شکسته در ابرهای آسمانِ پاریس

2011-04-05T15:19:00.000-07:00

سال‌ها پیش دختری در یکی از روزهای فروردین خودش را کُشت. من این را نمی دانستم. یعنی نمی دانستم دقیقا چه روزی؟ چرا؟ و چه‌طور؟ هرگز او را ندیدم. تنها نامش را از دوستان مشترک شنیدم. همه دوستش داشتند.
- «فقط دو بال کم داشت.»

این را دوستی در یکی از شب‌های پاریس که دور از امشب نیست گفت. اما نه خطاب به دختری که خودش را کُشت. اصلا او را نمی‌شناخته که بخواهد از او حرفی بزند. اما این جمله از آن شب خزیده بود به گوشه ای از مغز من. به خانه ی من آمده بود.

و یک روز صبح بیدارم کرد:

- «فقط دو بال کم داشت.»

چرا یاد این دختر این‌قدر پُررنگ بود؟ این همه سال با من چه کار داشت که در پنهان‌ترین حفره‌های مغزم خانه کرده بود و هر از گاهی قلمروی برای خودش در خواب و بیداری من تعیین می‌کرد؟

شاید راز این ماندگاری در داستانی بود که همان سال‌ها مردی از نخستین هم‌آغوشی‌اش با او می گفت:

- «پایش شکسته بود. تا ران توی گچ. آن‌قدر زبان ریختم و آن‌قدر دوستم داشت که با آن حال پا شد و آمد.»

دخترک باکِره بوده. این را مرد می‌گفت که بی‌اغراق چیزی از شیطان کم نداشت. در تعریف ماجرا تلاش می‌کرد جنبه‌هایی از یک جنونِ ادبی-فلسفی به کارش ببخشد. هم از چنین تجربه‌ی بکری به خودش می‌بالید و هم می‌خواست با توصیف لحظات آن هماغوشی آن را در زمره‌ی وقایع بکری اعلام کند که در رمان‌ها اتفاق می‌افتند و باید همچون مخاطب یک رمان با آن مواجه شد و درکش کرد.

بعدها هم آن قدر جماعتِ دور و برش را عاصی کرد تا خودش مجبور به فرار از تهران شد.

از آن روزهای دور، نام دخترک و پرده‌ی بکارت در ذهن من همیشه گره خورده بود با این تصویر: دختری که یک پایش تا ران توی گچ فرو رفته؛ گچِ اطراف کشاله‌ی رانش با ردی از سایش خونِ باکرگی صورتی شده و مرد هم نیست. خودش تنهاست. چرا مغزم تصویر مرد را همیشه حذف می کرد؟

اما یک تصویر، عجیب پررنگ بوده همیشه. دختری شوریده. مجنون. عاشق‌. شیرین. جسور و بلندتر از قد و قواره‌ی زندگی.

- «فقط دو بال کم داشت.»

و یادِ دخترک از صبحِ یکی از روزهای فروردین با این جمله مدام در ذهن من تکرار شد: فقط دو بال کم داشت...

این جمله تا آخر شب توی کاسه‌ی سرم چرخید و دور زد. مغزم تا شب بی‌هیچ اراده‌ای دور می‌زد و هی تمام چیزهایی که در این سال‌ها از دخترک توی حفره‌های دور و تاریکش ثبت شده بود بیرون می‌کشید. در هر کاوش هم چیزی بیشتر از قبل عایدش نمی‌شد.

شب دخترک خیمه زده بود روی مغزم. چی شد که اسمش را به زبان آوردم؟ این اولین بار بود که نام و یادش را با دوستی قسمت می‌کردم. دوستی که او هم هیچ ارتباطی به داستان دخترک نداشت.

سیگاری میان من و دوستم دست به دست می‌شد. سیگار مشترک. حکایت من است با دوستان سیگاری. گاهی به سیگارهایشان پُک می‌زنم. نه بیشتر از چهار تا. با هر کسی هم نه. با معدودی از آدم‌ها در سرنوشت دودِ توتون شریک می‌شوم.

نام دخترک با دود سیگار از دهانم درآمد؟ یا نه؟ بعدتر؟ نامش پیچید در اتاق. این قدر برایم زنده بود که فکر می‌کردم یا پشت در است یا حتی اگر سکوت می‌کردیم ممکن بود صدای نفس‌هایش از اتاق کناری شنیده شود.

شاید هم داشت، پایین توی پیاده روی شلوغِ یکی از محله‌های پرهیاهوی پاریس، آدم‌ها را کنار می‌زد و راه باز می‌کرد. دنبال چی بود؟ از بهشت زهرایِ تهران تا کوچه پس کوچه‌های پاریس؟

حتی مطمئن نبودم در بهشت زهرا دفن شد یا جایی در حوالی کرج؟

به دوستم گفتم: رمانِ «سلوکِ» محمود دولت‌آبادی را بده با خودم ببرم.

گفت: نفهمیدی دخترک چه طور خودش را کشت؟

گفتم: نه.

گفت: چند سالش بود؟

نمی‌دانستم. اما چند روز قبل یادم نیست کجا و به کی گفته بودم: «عاشق شدنِ دخترها را بعد از 19 سالگی می‌شود باور کرد.»

از آن حکم‌های قضاقورتکی و دیمی که خودم هم نفهمیدم چه اصراری به گفتنش بود. حتی فکر کنم شنونده‌ی این حکم پوزخندی هم زد. باز هم آدم شریفی بود. من اگر بودم صادر‌کننده‌ی حکم‌های دیمی از این دست را تا جایی که امکان داشت تحقیر می‌کردم.

- تو درباره‌ی خودکشی چی فکر می‌کنی؟

- تکلیفم باهاش روشنه. بهش فکر نمی‌کنم. بعید می‌دونم همچین کاری بکنم. ازش تعریف دارم. به خاطر همین در بندش نیستم.

- نفهمیدی چرا خودشو کُشت؟

- من تازه یه سال بعد از این که خودشو کُشت شنیدم و شناختمش. نمی‌دونم.

دوستم می‌خواست بداند چیزی از کارهای دخترک باقی مانده؟ نه، نمانده بود. با تعریف کلاسیکِ «اثر» می‌شد گفت: نه.

اما باید می‌بود. نامش را در گوگل جست‌وجو کردم. شاید دوستی جایی از او ذکر خیری کرده باشد. چیزی نیامد. یک کلید واژه در مورد کارش اضافه کردم. صفحه‌ای از دل خروارها صفحه بیرون آمد. صفحه‌ای که سال‌های سال به‌روز نشده بود.

صفحه را چند بار بالا و پایین کردیم. معرفی کوتاهی برایش نوشته بودند. من مغزم جای دیگری بود. دوستم چشم‌هایش روی یکی از سطرها سکته کرد.

- می‌دونستی دقیقا امروز خودکشی کرده؟

- ها؟

- امروز. آره.

- امکان نداره.

- نگا کن. 19 سالشم بوده.

ماسیدم. دهانم باز مانده بود. نفس نمی‌کشیدم.
- نه.

نه، امکان نداشت. یکی انگار توی گوشم گفت: «قیس»...

دخترک باید پایین پنجره بود. یا حتی پشت در. با پایی که تا ران توی گچ بود و گچ اطراف کشاله‌ی رانش از رد خون، صورتی شده بود.

«چرا باید قبول کرد که حتما دو آدم می‌بایست در عمرِ یکباره یکدیگر را دیده و شناخته باشند تا بتوانند در جایی و لحظه‌ای همدیگر را بجا بیاورند؟ نه، لزوما این طور نیست. چنانچه قیس پیش از پیدایش عینیت یافتۀ «او» به جستجویش می‌پوییده است، می‌تواند نیز کسی در آیندۀ «من بزید و مرا در اکنونم بجا بیاورد» آن هم در گورستانی سرد و سقفی خاکستری درپوشیده از ابرهایی که انگار ابر نیستند در چشم عادت، و فقط سقفی ساخته‌اند و از بود و پیوست خود.» (از رمان سُلوک، نوشته‌ی محمود دولت‌آبادی،صفحۀ 6)

«بگذارید همۀ ایام پاییز انگاشته شود و تمام زمان‌ها مقطع غروب، بعد از ظهر تا غروب؛...» (همان. صفحۀ 11)

یقین داشتم دخترک جایی از اتاق ایستاده یا حتی لم داده. یک دستش را زده زیر چانه‌اش و لبخند می‌زند به من. به من که اجزای صورتم تردید دارند به اندازه‌ی دیدن یک معجزه در هم بشکنند یا از هم باز شوند.

- به نظرت تمام این‌ها تصادفی است؟

و چه‌قدر خودم به پرسش‌هایی از این دست پوزخند زده بودم. زیاد. حتی وقتی پرسنده‌اش در موارد مشابه خودم بودم. اما این بار پای دخترک در میان بود. حضورش چنان واضح بود که گاهی فکر می‌کردم اگر سر برگردانم ممکن است چشم در چشم شویم. چه شکلی بود؟ هیچ‌وقت در ذهنم صورت نداشت. حتی یک عکس هم از او ندیده بودم. تنها یک نام بود.

چه توقعی داشتم از دوستم؟ که به حکمتِ این تصادف بشارتم بدهد؟ که نداد:

- اگر تصادفی نبوده پس چی بوده؟

نه. برای من تقارن یاد دخترک آن هم با این غلظت و درست روز مرگش تصادفی نبود. دخترک داشت به وضوح با من حرف می‌زد. انگار با آن پای شکسته لنگ‌ لنگان آمده بود دفترچه‌ای سفید جا بگذارد و برود. چیزی شبیه همان دفترچه‌ی رنگ‌ و رو رفته‌ای که پیرمرد برای قیس روی نیمکت پارک گذاشت و رفت.

یا شاید پیامی پنهان با این مضمون: «به جای من زندگی کن... به جای من بنویس...»

شاید اگر تنها بودم با صدایی آرام زمزمه می کردم: بی خیال رفیق...من نا ندارم به جای خودم زندگی کنم، نوشتن که هیچ...

اما نگفتم. به هر حال ما رفیقیم حتی اگر هیچ‌گاه همدیگر را ندیده باشیم. من تازه یک سال بعد از مرگش نام و حکایتش را شنیدم. اما حرمت این همه سال رفاقت در حفره‌های دور و نزدیک مغز من با او چه می‌شود؟

راستی اگر خودش را نکشته بود الان کی بود؟ کی شده بود؟ چه کار می‌کرد؟ شوهر کرده بود و بچه زاییده بود؟ طلاق می‌گرفت؟ چه ماشینی سوار می‌شد؟ سیگارش چه بود؟ شاید توی خیابان کشته می‌شد. یا زندان بود. و شاید پناهنده. مثل من. همین جا. یا در این دنیای کوچک، دو قدم دورتر....

- هیچ دقت کردی که شازده کوچولو خودکشی می‌کنه؟ اما هرگز کسی عبارت خودکشی رو برای مرگش به کار نمی‌بره؟

- هووم. آره.

دخترک هر کجا که بود فکر می‌کنم شاید فقط دو بال کم داشت. که حالا دارد. من دارم می‌بینمش به همان نرمی که دود سیگار از دهانم در سیاهی شب جذب می‌شود بال می‌زند. گم می‌شود در ابرهای آسمان پاریس. انگار اصلا نبوده است. نیست.

فاجعه‌‌ی گزارشِ سونامی به سبک هالیوود

2011-03-15T18:37:00.000-07:00

گزارشِ تراژدی به سبک هالیوود. انگار نه انگار زیر دست و پای غولِ سونامی، یک فاجعه‌ی انسانیِ تلخ دارد رقم می‌خورد.

اشتهای دوربینِ تلویزیون‌ها هنوز از نمایِ باز و لانگ‌شاتِ این فاجعه سیر نشده است. هنوز تلویزیون‌ها از هیجان تصاویر هوایی سونامی نگذشته‌اند. دوربین‌ها حاضر نیستند از ارتفاع این نشئه‌ی هالیوودی پایین بیایند، به احترام قربانیان بر خاکِ عزادار و ترک‌خورده‌یِ زمین، زانو بزنند و چهره‌های مردگان و زندگانِ این فاجعه را قاب بگیرند.

هستند دوربین‌هایی که در این میان برای به تصویر کشیدن فاجعه‌ی انسانیِ سونامی بر چشم‌های خیس و چهره‌های عزاداران و قربانیان سکته می‌کنند؛ اما هنوز در مقابل ولعِ تلویزیون‌ها برای نمایش تصاویری که بی‌شباهت به جلوه‌های ویژه‌ی هالیوودی نیستند فرصت و رخصتی برای نشان دادن کلوزآپ (نمای بسته) این فاجعه به مخاطب نیافته‌اند.

با گذشت چند روز از این حادثه و کشته شدن بیش از یک هزار نفر، هنوز این تراژدی صاحب قهرمان نشده است. هنوز رسانه‌ها و دوربین‌ها فاجعه را در خطوط چهره‌ی یکی از قربانیان ثبت نکرده است. دردناک‌ترین بخش این ماجرا تصویری است که صفحه‌ی فیس بوکِ «برای ژاپن دعا کنید» به عنوان تصویر اصلی خود برگزیده است: تصویر دردناک زنی که با چهره و قامتی گل‌آلود، جنازه‌ی فرزندش را بغل کرده و ضجه می‌زند.*

متاسفانه این تصویر مربوط به یک فیلم سینمایی است و هیچ ارتباطی با واقعیت امروز سونامی و زلزله‌ی ژاپن ندارد. این در حالی است که شمار اعضای صفحه‌ی فیس بوک «برای ژاپن دعا کنید» امروز (13 مارس) از مرز 130 هزار نفر گذشت. آیا فاجعه‌ای که در آن خبر از کشته شدن بیش از 10 هزار انسان می‌رسد این‌قدر بی‌قهرمان شده که باید برای نشان دادن عمق آن به سراغ فیلم‌های سینمایی رفت؟

امروز سرخط کوتاه‌ترین خبرها از ژاپن به همین اندازه بوی مرگ می‌دهد: رییس پلیس منطقه‌ی «میاگی» تعداد کشته شدگان این منطقه را بیش از 10 هزار نفر برآورد می‌کند. صدها نفر ناپدید شده‌اند و جان 30 میلیون نفر از ساکنان نزدیک راکتورهای اتمی ژاپن در خطر است.

تصاویرِ هوایی از غول سونامی که در حال بلعیدن ماشین‌ها و خانه‌هاست بیش از تمامی فیلم‌های پرهزینه‌ی هالیوود هیجان دارند. هیجانی که به مدد جلوه‌های ویژه ساخته نشده. حقیقت دارد. گویی تمام آرزوهای کارخانه‌ی رویاپردازی هالیوود به یک‌باره برآورده شده است.

امواج سونامی زور نمی‌زنند. تمام مظاهر زندگی مدرنِ شرق آسیا را چنان از جا می‌کنند و می‌روبند که انگار ماموریتی فراتر از جابه‌جایی ماکت‌های مقوایی یک فیلم سینمایی دارند؛ مأموریتی شبیه تغییر نقشه‌ی جغرافیا. و دوربین‌ها از گرفتن این نمای باز سیر نمی شوند. چهره‌ی انسانِ قربانی در این تراژدی فرصتی برای دیده شدن پیدا نمی‌کند. تراژدی، در حد یک رویداد فانتزیِ باورناپذیر باقی می‌ماند. کسی از دیدن این تصاویر اشک نمی‌ریزد. مخاطب با دهان باز و حیرت و ناباوری این تصاویر را مصرف می‌کند. حیرت و هیجان، جای اندوه را می‌گیرد. تلویزیون‌ها هم برای این ذائقه‌ی سیری‌ناپذیر، دوربین‌های خود را همچنان به شکار تصاویر جذاب از سونامی می‌فرستند.

شعبده‌ی سونامی در بلعیدن زمینِ پیش روی‌اش هنوز ببیندگان را چنان محسور خود کرده که گویی پیش از ویرانگری‌اش، عظمت و قدرت او را به تماشا نشسته‌اند. او در یک چشم به هم زدن طومار تمام قدرت انسان پیشرفته و ساخته‌های پرافتخارش را در هم می‌پیچد. حتی مرموزترین و قاعدتا مستحکم ترین بنا در تصور مخاطب هم به زانو در می‌آیند: انفجار در دو نیروگاه هسته‌ای ژاپن و نشت مواد رادیواکتیو.

این شعبده‌ی تراژیک درست همان سرمایه‌ای‌ست که صنعت فیلم‌سازی هالیوود به مدد آن مخاطبش را راضی می‌کند. و حالا تلویزیون‌ها با سرمایه‌ی خدادادیِ سونامی معرکه می‌گیرند و از میخکوب کردن مخاطب به خود می‌بالند.

رقص طولانی آسمان‌خراش‌های ژاپن در زلزله‌ی 8.9 ریشتری از تلویزیون‌ها به نمایش گذاشته می‌شود. ژاپنِ قدرتمند. ژاپنِ تکنولوژیک و پیشرفته. انگار صحنه‌ صحنه‌ی جنگ طبیعت و دست‌آوردهای انسان قرن بیست و یکم است.

آیا اگر این رویداد برای یک کشور فقیر آفریقایی رخ می‌داد، رفتار دوربین‌ها همین بود؟ حتی آن‌ها که در متن این حادثه‌اند از فیلم‌برداریِ مقاومت خانه‌ها و بناها در مقابل زلزله چشم پوشی نمی‌کنند.

گاهی دوربین‌ها به ستایش مقاومت و پیروزی ساخته‌های دست انسان ژاپنی می‌پردازند و گاه ناچیز بودنش را در مقابل قهر طبیعت قاب می‌گیرند. حتی ممکن است ببیندگانِ جهانی این نبرد، گاه در پنهان‌ترین لایه‌های مغز خود، پیروزی گلادیاتورِ طبیعت را ناخواسته تحسین کنند: چقدر انسان قرن بیست و یکم با تمام دبدبه و کبکبه‌اش شکننده است.

آیا طبیعت دارد به ما تذکر می دهد؟

سونامی تنها شرق آسیا را جارو نکرد. سونامی در خانه های ماست. سونامی در تلویزیون‌ها و سایت‌هایی است که اشتهای هالیوودی‌شان با وجود کشته شدن بیش از یک هزار و 300 نفر هنوز از لانگ‌شات این فاجعه سیر نشده است.

اگرچه این ذائقه‌ی هالیوودی در رسانه‌های محلی قاعدتا شکسته می‌شود و آدم‌ها هم به اندازه‌ی ماشین‌ها و خانه‌هایی که با سونامی جارو می شوند فرصت دیده شدن می‌یابند اما اغلب تلویزیون‌های دنیا و فضای رسانه‌های اینترنتی هنوز در تصرفِ احساسِ بهت و هیجان است. اکنون اما نوبت قربانیان است. نوبتِ انسان.

* پی‌نوشت: لینک فیلمی که تصویر زن یادشده از آن برداشته شده است در: این‌جا

پس از نوشتن: این یادداشت را برای رادیو بین‌المللی فرانسه نوشتم. خبرگزاری فارس آن را در نهایت بی‌اخلاقی به گونه‌ی دیگری منتشر کرده و با افزودن چند سطر به ابتدا و انتهای آن و تغییر تیتر تلاش کرده تا روح کلی مطلب را به نفع مواضع سیاسی دلخواه خود مصادره کند. متاسفانه چند سایت دیگر هم این رفتار غیر حرفه‌ای خبرگزاری فارس را در این‌جا، این‌جا، و این‌جا تکرار کرده‌اند.

اما از سایت‌هایی نظیر پیک ایران، سایت خبری راه کارگر و سایت جُنگ خبر بابت رعایت کپی رایت و امانت‌داری سپاسگزارم.

بازداشت دو عکاس خبری و چهار فعال جنبش سبز در پاریس

2011-03-01T03:21:00.000-08:00

شب گذشته شش تن از کسانی که برای اعتراض سمبلیک به بازداشت رهبران جنبش سبز در مقابل محل اقامت سفیر جمهوری اسلامی در پاریس حضور یافتند به وسیله‌ی پلیس فرانسه بازداشت شدند.

بازداشت‌شدگان دو عکاس خبری به نام‌های «مریم اشرافی» و «فرشاد فرح‌آسا» و چهار فعال جنبش سبزِ پاریس به نام‌های «مظفر ادب»، «یاشار محتشم»، «بابک اکبری فراهانی» و «رضا جعفریان» هستند.

بازداشت‌شدگان شب گذشته به یکی از بازداشتگاه‌های پلیس منتقل شده‌اند. پیگیری‌های مختلف برای آزادی آن‌ها هنوز به نتیجه‌ای نرسیده است.

در تجمع اعتراضی شب گذشته این افراد برای نشان دادن سرکوب شهروندان ایرانی، عکس ندا، سمبل همه جانباختگانِ جنبش نوین ایران و صانع ژاله و محمد مختاری دو جانباخته‌یِ ۲۵ بهمن را جلوی در عمارت نصب کردند.

همچنین ورودی عمارت سفیر ایران را در اعتراض به بازداشت‌های خودسرانه و در پشتیبانی از زندانیان سیاسی، با زنجیری سمبلیک بستند و با شعارهای «زندانیان سیاسی را آزاد کنید»، «رهنورد، کروبی موسوی همراه جنبش بودند»، «جنبش سبز تا آخر همراه آنها خواهد ماند» و «خامنه ای برو گمشو»، در و دیوار محل اقامت سفیر جمهوری اسلامی را پوشاندند.

شکستن آنتن‌های ماهواره به وسیله‌ی نیروی انتظامی در فاز2 اکباتان

2011-02-22T14:45:00.000-08:00

ماموران نیروی انتظامی روز گذشته در فاز 2 شهرک اکباتان دست به تخریب و شکستن آنتن‌های ماهواره زدند.

بلوک‌های زوج فاز دوم شهرک اکباتان نخستین مجتمع‌هایی بودند که ماموران نیروی انتظامی برای جمع‌آوری آنتن‌های ماهواره انتخاب کردند.

روز گذشته ساکنان این منطقه شاهد ورود تعدادی خودروهای «ون» و «بنز» نیروی انتظامی بودند. ماموران نیروی انتظامی که هر گروه از آن ها به وسیله‌ی یک نیروی امنیتی لباس شخصی رهبری می‌شدند با ورود به بلوک‌های زوج ابتدا شروع به شکستن و کج کردن دیش‌های ماهواره کردند.

آن‌ها همچنین ال.ان.بی آنتن‌های ماهواره را داخل گونی ریخته و با خود برده‌اند.

سایت صدای آمریکا برای دقایقی هک شد

2011-02-22T13:17:00.000-08:00

تعدادی از سایت‌های اینترنتی صدای آمریکا برای دقایقی هک شد و به جای صفحه‌ی اصلی آن‌ها عکسی از پرچم ایران، اسلحه ی کلاشینکف و چند جمله خطاب به وزیر امورخارجه ی آمریکا قرار دادند.
این‌جا هک سایت‌های صدای آمریکا را کاری از ارتش سایبری سپاه پاسداران می‌دانند.
در تصویری که هکرها روی صفحه‌ی تعدادی از سایت‌های صدای آمریکا گذاشته بودند به غیر از شعاری که با خط نستعلیق نوشته شده بود به زبان انگلیسی نوشته شده است: «خانم کلینتون می خواهید صدای مردم سرکوب شده را از قلب آمریکا بشنوید؟ دنیای اسلامی ترفندهای آمریکا را قبول ندارد. به شما امر می کنیم از دخالت در کشورهای اسلامی خودداری کنید.»
توضیح بخش فارسی صدای آمریکا را در این باره بخوانید.

برای دیدن عکس در ابعاد بزرگ‌تر روی آن کلیک کنید

توقیف مجوز عکاسی ۲۵ تن از عکاسان رسانه های تهران از سوی وزارت ارشاد

2011-02-18T16:49:00.000-08:00

کارت های نزدیک به ۲۵ تن از عکاسان خبری مطبوعات و رسانه های مختلف تهران را معاونت مطبوعات خارجی وزارت ارشاد از آن ها پس گرفته و عکاسی در سطح شهر برای آن ها ممنوع است.

به گزارش یک منبع آگاه از تهران، این معاونت دلیل توقیف مجوزهای عکاسی را مشاهده شدن این ۲۵ عکاس در حین عکاسی از تجمع های اعتراضی مردم در روز ۲۵ بهمن اعلام کرده است.

هر روز از سوی معاونت مطبوعات خارجی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پیامکی با مضمون ممنوعیت عکاسی در سطح شهر برای تمامی عکاسان خبری ارسال می شود به استثنای روز پنج شنبه 28/11/89 که در پیامکی اعلام کرده بودند عکاسی از راهپیمایی دولتی و نمایشی نمازگزاران نماز جمعه مجاز است.

تصویری از پیامک وزارت ارشاد با دو استاندارد متفاوت از اجازه ی عکاسی در تجمع‌های تهران

2011-02-17T16:00:00.000-08:00

هر روز از سوی معاونت مطبوعات خارجی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای عکاسان خبری سطح شهر تهران پیامکی بدین مضمون ارسال می‌شود که: «فوری، با سلام، به اطلاع می‌رساند مجوزی برای فعالیت سطح شهر جهت برنامه های امروز27/11/89 صادر نشده است. لطفا رعایت فرمایید.»

اما صبح روز پنج‌شنبه 28/11/89 پیامکی با این مضمون به عکاسان خبری ارسال کرده اند که :«با سلام، به اطلاع می رساند نمایندگان داری کارت خبری معتبر مجاز به پوشش نماز جمعه و راهپیمایی مردم انقلابی تهران در تاریخ 29 بهمن ماه می باشند.»

عجب از دولتی که مدعی داشتن آزادی رسانه است و از یک سو برای نشان دادن کارناوال نظامی-نمایشی خودش عکاس و خبرنگار دعوت می‌کند و نقل و شیرینی می‌افشاند و برای روز راهپیمایی‌ جنبش سبز عکاس و خبرنگار را با پیامک و تهدید روانی در خانه حبس می‌کند.

اهمیت فرمول هسته اولیه جمعیت برای شکل گیری یک تجمع بزرگ

2011-02-12T16:19:00.000-08:00

‌برای رسیدن به یک تجمع اعتراضی بزرگ باید نقطه‌ی مبدا مشخصی داشت. آیا اعلام مسیری طولانی چون «میدان امام حسین تا آزادی» که بیش از ۱۰ کیلومتر است برای شهروندانی که در یک سال اخیر حتی یک تجمع موفق نداشته اند مناسب است؟ شاید اگر این مسیر از میدان انقلاب تا آزادی تعیین می شد در عمل به نتیجه‌ی بهتری منجر می شد. چنان که حتی در ۲۵ خرداد هم مسیری به گستردگی میدان امام حسین تا آزادی تعیین نشده بود.
حالا که بر سر مسیر توافق شده و تبلیغات زیادی هم برای آن صورت گرفته شاید بهتر باشد برای شکل دادن هسته ی مرکزی و اولیه جمعیت فکری کرد.
به عنوان کسی که در تمامی تجمع های پس از انتخابات تا تاریخ ۸ آبان ۱۳۸۸ شرکت می کردم فکر می کنم:

۲۵ بهمن در صورتی که هسته ی اولیه جمعیت معترضان با جمعیتی دست کم نزدیک به یک هزار نفر در یک نقطه ی مشخص شکل نگیرد فقط تجمع های پراکنده ای خواهیم داشت که اگر چه ممکن است دامنه ی پراکندگی آن وسیع باشد اما تراکم جمعیت و دامنه‌ی اثر گذاری آن پایین خواهد بود. اعلام مسیری به گستردگی میدان امام حسین تا ‍آزادی نخستین ایرادش شکل نگرفتن هسته‌ی اولیه پرقدرت جمعیت است. شکل گرفتن تظاهراتی یکپارچه در ابعاد روزهای ۲۵، ۲۶، ۲۷، ۲۸ خرداد و روز قدس نخستین رمز موفقیتش در این بود که نقطه‌ای از شهر به عنوان مبدا حرکت اعلام شده بود. به این ترتیب هسته‌ی اولیه جمعیت بلافاصله شکل می‌گرفت و به طور طبیعی تمامی عابران و جمعیت اطراف را هم جذب می‌کرد و رفته‌رفته حتی محافظه کارترین عابران هم جرات پیوستن می‌یافتند.

فرمول‌های به وجود آمدن گره‌های ترافیک شهری و راه حل گشودن آن‌ها هم دقیقا به همین روشنی است.

به خاطر بیاورید پیاده‌روها و خیابان‌هایی را که پیش از شکل‌گیریِ یک هسته‌ی مرکزی و اولیه زیر پای عابران کش ‍می آمد و همه منتظر بودند تا از جایی شروع کنند و البته در این شرایط همیشه ضربه‌ی باتوم یکی از عمله‌های کودتا کارگر می افتاد و سر شوخی را با جمعیت منتظر باز می‌کرد.

با وجود سرکوب‌ها و هراس و جرات بیات شده‌ی مردم در یک سال و چند ماه گذشته اگر هسته‌ی اولیه جمعیت شکل نگیرد در بهترین حالت عاشورایی دیگر خواهیم داشت که مردم به صورت پراکنده در نواحی مرکزی تهران به مدت دو ساعت قلب شهر را تصرف کرده بودند و خودشان هم خبر نداشتند.

شاید توافق بر سر میدان امام حسین به عنوان نقطه ی مبدا و حرکت همه‌ی معترضان سخت به نظر برسد. اما در نظر بگیرید لابد روز ۲۵ بهمن آن‌ها که از سمت کرج یا منطقه‌ی غرب تهران می‌آیند می‌خواهند در مسیری بین آزادی تا انقلاب در انتظار جمعیتی میلیونی بمانند تا به استقبالشان بیاید و لابد آن‌ها که از سمت شرق تهران به میدان امام حسین می‌روند میدان انقلاب و چهار راه‌های قبل و بعد از آن را محل اصلی تجمع فرض می‌کنند. میدان انقلاب هم که مرکز اصلی نیروهای سرکوب است و از اساس ماموریت دارند در این نقطه مانع از پیوستن معترضان به یک‌دیگر در شرق و غرب و شمال و جنوب شوند.

ای کاش جمعیت آنقدر زیاد باشد که این دل‌دل زدن ها، پیش‌بینی‌ها و گمان‌های بد را از اساس بی‌اعتبار کند.

تبصره: یکی از عواملی که باعث شد طراحان تجمع‌ها پس از شنبه‌ی سیاه (۳۰ خرداد) مسیرهای طولانی را برای حضور معترضان معرفی کنند پراکنده شدن نیروهای سرکوبگر و کاهش قدرت متمرکز آن‌ها بود. تجمع میلیونی روز قدس هم مدیون اعلام نقطه‌ی مبدا مشخصی چون میدان هفت تیر بود و اگر به خاطر داشته باشید در ماه‌های قبل از آن‌ها موفقیتی برای یک تظاهرات بزرگ حاصل نشده بود.

دیگر برای عذرخواهی از داریوش همایون دیر است

2011-01-29T02:06:00.000-08:00

بعداز ظهر روز 30 دسامبر 2010 یعنی یک ماه پیش، از بخش فارسی رادیو فرانسه با زنده یاد داریوش همایون تماس گرفتم. تازه کارم را شروع کرده بودم. سومین روز کاری‌ام در رادیو فرانسه بود. داشتم گزارشی در مورد «مکتب ایرانی» و انگیزه‌های سیاسی اسفندیار رحیم مشایی از طرح این موضوع تهیه می‌کردم و می‌خواستم با داریوش همایون هم در این باره گفت‌وگو کنم.

قرار گفت‌وگو را دو روز قبل هماهنگ کرده بودیم. تماس گرفتم. گفت‌وگوی ما زنده نبود و زمان آن حدود 12 دقیقه شد. بعد از گفت‌وگو قراری گذاشتیم تا در صورتی که به پاریس آمد دیداری داشته باشیم و قرار گفت‌وگویی برای مجله‌ی تصویری «دیدگاه» بگذاریم. گپ و گفت گرمی در همان یکی دو دقیقه‌ی آخر بین ما درگرفت و زنده‌یاد همایون گفت احتمالا تا پیش از عید نوروز سفری به پاریس داشته باشد. قرار شد خبر سفر از او باشد و دیدارِ اولِ ما در پاریس.

چند روز بعد وقتی برای مونتاژِ صدای داریوش همایون دنبال فایل صدایش می‌گشتم متوجه شدم هیچ فایلی به نام او ندارم. تمام شاخه‌ها و زیرشاخه‌هایی که در شبکه زیرمجموعه‌ی بخش فارسی بود را زیر و رو کردم. اثری از مصاحبه نبود. دست به دامن سردبیر شدم. او هم چیزی پیدا نکرد. یک بار با هم مسیر ذخیره کردن فایل را مرور کردیم و مشخص شد اشتباه از من بوده است. از داخل کابین امکان ذخیره‌ی فایل فقط در یکی از زیرشاخه‌ها وجود داشت و نمی‌شد آن را در زیرشاخه‌‌های فرعی‌تر ذخیره کرد.

گفت‌وگوی من و داریوش همایون پریده بود. دلداری‌های سردبیر و همکار نازنینم کیوان که: «برای همه پیش می‌آید...» یا «دوباره تماس بگیر و توضیح بده...» هم کارگر نیفتاد و هر چه خودم را پای تلفن نشاندم تا با او تماس بگیرم و موضوع را توضیح بدهم دست و دلم به گرفتن شماره‌اش نرفت. هر روز به خودم می‌گفتم فردا زنگ می‌زنم و از او معذرت‌خواهی می‌کنم. شاید هم می‌پذیرفت و دوباره مصاحبه می‌کردیم. اما زمان گذشت و همه چیز بیات شد. حتی هر دو قسمت گزارش منتشر شدند و من تماس نگرفتم. توضیح دادنش برایم سخت بود اما می‌دانستم توضیح ندادنش کاری کاملا غیرحرفه‌ای و خارج از اصول کاری است. دنبال موضوع تازه‌ای می‌گشتم تا عذرخواهی‌ام را تنگ آن جا بزنم و کمی موضوع را تلطیف کنم.

نشد. حالا برای عذرخواهی از او دیگر دیر است. شب گذشته 28 ژانویه در سن 82 سالگی ما را ترک کرد. گویا زمین خورده. کُما و بعد هم مرگ. می‌گویند واژه‌ی «دگراندیش» را او ضرب کرد و به ادبیات سیاسی افزود. اما ارتباط او با دگراندیشی فراتر از یک کلمه بود. نگاه او به جنبش سبز و شرایط امروز ایران برخلاف طیفی از روشنفکرانِ قدیمی از پشت عینک خاک گرفته‌‌‌ی یک کینه‌ی تاریخی شکل نمی‌گرفت. او بلد بود خودش را از دست خودش نجات دهد. از خودش جلو بزند و در چارچوب‌های فکری یک تشکل سیاسیِ خاص خلاصه نشود. او «دگراندیش» بود.

حالا دیگر تلفنش را جواب نمی‌دهد و برای عذرخواهی خیلی دیر است. داریوش همایون این شرمندگی را برای من ابدی کرد. آقای همایونِ عزیز! اگر چه نوشتن عذرخواهی در این صفحه‌ی سرد و بی‌روح دیر است و دیگر فایده‌ای هم ندارد. اگر چه با رفتن، داغ این عذرخواهی را به دلم گذاشتید اما از شما معذرت می‌خواهم.

نهم بهمن 1389

تجمع اعتراضي ايرانيان براي لغو حكم اعدام حبيب الله لطيفي درمقابل سفارت ايران در پاريس

2010-12-25T15:26:00.000-08:00

عکس‌ها از: مریم اشرافی

جمعى از ايرانيان مقيم پاريس برای اعتراض به حكم اعدام حبيب‌الله لطيفی در مقابل سفارت ايران در پاريس تجمع كردند.

شش تن از تحصن‌كنندگان برای لغو شدن حكم اعدام وى دست به اعتصاب غذا زده و خود را با زنجیر به نرده‌های سفارت ایران بستند.

نام‌ شش تنی که از میان تجمع‌کنندگان برای زنجیر شدن به نرده‌های سفارت داوطلب شدند عبارت بود از : بابک اکبری فراهانی، صباح نصری، آرش زمانی، امیر اردلان، علی شاکری و داود آزاد فر.

پس از حدود 45 دقیقه پلیس در محل حاضر شد و بلافاصله از تحصن‌کنندگان خواست تا از کسانی که خود را به نرده‌ها زنجیر کرده بودند فاصله بگیرند. ابتدا پلیس به چند متر فاصله رضایت داد. رفته رفته از تجمع‌کنندگان خواستند تا فاصله‌ی خود را از سفارت بیشتر کنند و آن‌ها را تا سر چهار راهی که سمت راست سفارت بود پس راندند.

پلیس مانع فعالیت عکاسان شد و به طور مشخص از مریم اشرافی، یکی از دو عکاسی که در محل بودند خواست تا کارش را متوقف کند. البته کار به همین جا ختم نشد و یکی از پلیس‌ها از او خواست تا کارت خبرنگاری‌اش را نشان دهد و با این که این عکاس کارتِ خود را به پلیس نشان داد باز هم مانع از ادامه‌ی فعالیت او شدند.

پس از آن که فاصله‌ی تجمع‌کنندگان، از کسانی که خود را به زنجیر کشیده بودند زیاد شد، پلیس با قیچی‌های آهن‌بُری بزرگ زنجیرها را پاره کرد و شش تنی را که خود را به زنجیر کشیده بودند وادار کرد تا محل را ترک کنند.

تجمع کنندگان از پلیس پرسیدند که آیا می توانند اعتصاب و تحصن خود را در یکی دیگر از اماکن عمومی نزدیک به آن محل ادامه دهند و پلیس هم پاسخ داد باید برای این کار به اداره‌ی پلیس مراجعه کنند و مجوز بگیرند.

پلیس در پایان از تجمع‌کنندگان خواست تا متفرق شوند و جمع حاضر نیز پس از رسیدن شش تنی که در حلقه‌ی افراد پلیس بودند و با رسیدن زمزمه‌هایی از خبر خوش لغو مقطعی اعدام حبیب‌الله لطیفی به خانه‌های خود بازگشتند.

بامداد یک‌شنبه پنجم دی 1389

بریدن سر هزاران ایرانی برای ولی فقیه، به بهانه‌ی دفاع از محمد نوری‌زاد

2010-12-18T00:46:00.000-08:00

جناب آقای حجت‌الاسلام زائری، هفته‌ی گذشته یادداشتی با عنوان «گور بابای شرایط و ملاحظات» برای دفاع و حمایت از محمد نوری‌زاد نوشتید. در این یادداشت از تکلیف شخصی و شرعی خود در برابر محمد نوری‌زاد گفتید و «سکوت» را جایز ندانستید.

اگر چه «سکوت» حق همه‌ی آدم‌هاست و ملاحظات بسیاری می‌تواند در آن باشد که ما از آن بی‌خبریم اما وقتی شما بنیان یادداشت خود را بر شکستن سکوت به عنوان «تکلیفِ» شرعی و اخلاقی گذاشته‌اید و برای شکستن این سکوت آن را «خطایی» تعریف کرده‌اید که دیگران مرتکب شده‌اند و شما نمی‌خواهید روح‌تان آلوده‌ی آن شود خود را در معرض داوری‌های از جنس متن خودتان قرار می‌دهید. این نخستین مبنای نقدِ ظاهرِ یادداشت شماست؛ اما من فکر می‌کنم یادداشت شما ورای «تکلیفِ» شکستنِ سکوت، حامل پیام و اهدافی است که آن را با نیتِ ظاهری متن بسیار در ستیز می‌بینم. از این رو دیگر مبنایِ نقد و تحلیلِ این نوشتار، بر مواضعی است که شما در قبال «جنبش اعتراضی مردم ایران» و «ولایت مطلقه‌ی فقیه» اختیار کرده‌اید.

با وجود احترامی که برای شما قائلم امروز خطرِ نگاه و متنِ به ظاهر آزادی‌خواهانه‌یِ شما را از دولتِ کودتا و ولی فقیه برای آینده‌ی ایران و هم‌وطنانمان خطرناک‌تر می‌بینم و همکاران روزنامه‌نگارم را به بازخوانی و تحلیل این یادداشت «مشکوک» دعوت می‌کنم.

دلایل رسیدن به چنین تحلیلی از یادداشت شما در ذهن من به این ترتیب فهرست شده است:

1- به بهانه‌ی دفاع از محمد نوری‌زاد (که به او لقب حُر جنبش سبز می‌دهند) و اعتراض به شکنجه‌ی او، پای عملکرد بنیانگذار انقلاب و ولایتِ مطلقه‌یِ فقیه مُهرِ استاندارد زده‌اید؛ ولایت فقیهی که طیف قابل توجهی از مردم ایران، هر یک از آن‌ها را (البته با تفاوت‌هایی) به عنوان آمران جنایت می‌شناسند. نوشته‌اید: «سكوت كردم چون معتقد بودم و هستم كه اساس نظام و انقلاب از هزار هزار نوري زاد مهم تر است . سكوت كردم چون معتقد بودم و هستم كه پاسداري از كيان ولايت فقيه مهم تر از حفظ جان هزار هزار نوري زاد است و چون معتقد بودم و هستم كه بايد همه – از جمله خود و فرزندانم - را فدايي ارزش هايي بدانم كه عزيزترين بندگان خدا براي اقامه و حفظش جان داده اند.»

چشم‌تان را به روی تمامی خشونت‌ها و بی‌عدالتی‌های حاکمیت بسته‌اید و آن را تأیید می‌کنید که از رفتار با یک زندانی فقط انتقاد کنید؟ آن هم زندانی خاصی که دفاع از او پیش از هر چیز نوعی عضویت در اردوگاه اصولگرایان را پیشاپیش در خود مکتوم دارد؟

2- نوشته‌اید: «براي من اين سخت است كه ببينم كساني كه ناتواني و كوتاهي شان بعد از ۱۸ تير ۷۸ باعث شد تا فتنه ۸۸ رخ دهد...»

تکلیف قتل ده‌ها انسان بی‌گناه در خیابان‌های تهران را یک جا با کلمه‌ی «فتنه» روشن می‌کنید که از نفس کشیدن یک زندانی دفاع کنید؟ بعید می‌دانم محمد نوری‌زاد هم متوجه این دفاع خطرناک و استفاده‌ی ابزاری شما از نام و وضعیتش نشده باشد.

خیلی زحمت کشیده‌اید و جنبش آزادی‌خواهی مردمِ ایران را هم به سلامتی «فتنه» نامگذاری کردید، ده‌ها بار در متن‌تان التزام و اعتقاد و باور و ایمان قلبی و فکری و زبانی‌تان را هم به آقای ولی فقیهِ مملکت اعلام کرده‌اید. در هر پاراگراف لازم دیده‌اید بارها خطِ خودتان را از به اصطلاح «فتنه‌گران» یا همان مردم شریف ایران جدا کنید و بر عضویت مادام‌العمرِ خود در باشگاهِ سیاسی-مذهبی «ولایت» تاکید کنید تا بلکه مجوز یک جمله نقد پاستوریزه را بخرید؟ آن هم نقدهایی از این دست؟ : «ضربه اي كه محمد نوري زاد به انقلاب و جمهوري اسلامي زده بيشتر است يا ضربه اي كه برخي مدعيان ولايت مداري دارند با عملكرد ناشيانه و خطرناك خود به نظام مي زنند و هر روز به بهانه غربال شدن و پالايش و تصفيه غيرخودي ها دايره وفاداران به نظام را تنگ تر مي كنند و تعريف والاي جمهوري اسلامي و نظام عظيم ولايت فقيه را در قد و قواره كوچك خود محدود مي سازند.»

شما دارید تلاش می‌کنید خط رهبری را از دولت کودتا جدا کنید تا به این ترتیب بتوانید از خشونت‌ علیه نوری‌زاد انتقاد کنید. این‌جا پای مواضع اپوزیسیون، اصلاح‌طلبان و مردمی که به خیابان‌ها آمدند و شعار دادند: «سیدعلی پینوشه! ایران شیلی نمی‌شه!» را در جدا نبودن خط رهبری از دولت کودتا و یکی بودنشان به میان نمی‌کشم؛ فقط شما را ارجاع می‌دهم به نامه‌های آقای نوری‌زادکه اتفاقا در طبقه‌بندی‌های ولایت‌محوری دسته‌بندی می‌شود و بالاخره آن‌قدری ایشان را ولایت‌مند می‌دانید که با این درجه از التزامِ تمام عیاری که به رهبری دارید حاضر شده‌اید برایشان قلم‌رنجه کنید و مُهر سکوت بشکنید. ایشان هم در نامه‌های‌شان آقای خامنه‌ای را به توبه و عذرخواهی از مردم دعوت می‌کند و از ایشان می‌خواهد از دولت کودتا و همان‌ها که اکنون شما عملکرد‌شان را به ضرر ولایت می‌دانید فاصله بگیرند.

گویا شما پیش از آن که نگران محمد نوری‌زاد باشید دغدغه‌ی دفاع از «آقا» و جدا کردن خط ایشان از دولت کودتا را دارید. چیزی که آقای خامنه‌ای هم اتفاقا به تازگی سناریوی آن را از آب‌نمک درآورده‌اند و کلید زده‌اند.

3- نوشته‌اید: «من اكنون از اصل قصه محمد نوري زاد نمي نويسم و اين كه وقتي ما كسي را به اتهام انتقاد و نامه نگاري به رهبر انقلاب بازداشت كنيم – ادعاي رسمي و حقوقي را كار ندارم بلكه از تلقي و باور عمومي حرف مي زنم – چه باور و ذهنيتي را در باره نظام داريم تقويت مي كنيم و از مضامين نوشته ها و گفته هايش نيز نمي گويم - كه هرچند با اكثر آنها مشكل داشته و دارم»

مواضع آقای نوری‌زاد را هم قبول ندارید. به ایشان اشکال را هم وارد می دانید. قبلا هم ایشان را نصیحت و نقد کرده‌اید. بر سر جرمشان به لحاظ حقوقی هم هیچ بحثی ندارید. پس کلا با چه چیز مشکل دارید؟ نگران ساعات هواخوری ایشان در زندان یا تنگی سلولشان هستید؟ خب خسته نباشید. واقعا خیلی زحمت کشیدید. جنبش سبز هرگز این ریسکِ بزرگ و این تهور و شجاعت شما را از یاد نخواهد برد. شجاعتی که پیش از هر چیز در آن بلافاصله مسائل شخصی خودتان را گذاشتید توی ویترین و گویا نوک پیکان پنبه‌ای نقدتان هم فقط متوجه کسانی است که نقد کردن از آن‌ها نه هزینه‌ای دارد و نه کاسه و کوزه‌ی شما را به هم می‌ریزد‌؛ بلکه به محبوبیت شما در دل «آقا» بیشتر کمک می کند.

آیا این ولایت فقیهی که شما پیشاپیش دست در کیسه‌ی خلیفه‌ی پروردگار کرده‌اید و هزار هزار ایرانی را هم برای‌شان قربانی می‌کنید همان ولایت فقیهی نیستند که قربانیان خشونت‌ها در زندان از جمله آقای نوری‌زاد بارها به ایشان نامه‌نوشته‌اند و هیچ پاسخی نگرفته‌اند؟ آیا این ظلمی که امروز شما مدعی اعتراض به آن هستید در دستگاه قدرت همین ولایت فقیهی که به گمان شما شایستگی فدا شدن هزار هزار نوری زاد را هم دارد اتفاق نیفتاده است؟ آیا ایشان بی‌خبرند از آن‌چه بر زندانیان می‌رود؟ اگر با خبرند و مانع از این ظلم نمی‌شوند که خود شریکِ شکنجه‌گرانند و اگر هم آن‌قدر بی‌خبرند که شما باید از راه دور و آن هم لبنان خودتان را به زحمت بیندازید و به این موضوع اشاره کنید که دیگر صلاحیت رهبری کشور را ندارند.

4- متن شما معنای نه چندان غیرمستقیمی هم دارد که نیازی نیست برای درک آن کسی به اندازه‌ی من بدبین و تنگ نظر باشد تا متوجه شود که آقای زائری دارند رزومه ی کاری، تحصیلاتی و سوابق خدمتی خود را به انضمام درجه‌ی تعهد و پایبندی به ولایت مطلقه‌ی فقیه را غیرمستقیم خدمت «آقا» می‌فرستند تا «آقا» ببیند ایشان فردی هستند با این مشخصات: روحانی، تا مغز استخوان خودی و عضو دائمی باشگاه ولایت، معتقد به فتنه بودنِ جنبش اعتراضی مردم ایران، دارای تحصیلات عالیه، درصورت لزوم همفکر و همسو با دولت محمود احمدی‌نژاد، مدافع و موید سیاست خارجی ایران در کشورهایی چون لبنان، نگران مصلحت نظام، دلیر، در آستانه‌ی دفاع از رساله‌ی دکترا، آماده‌ی ترمیم هرگونه شکاف و سوراخ در کشتی نظام و آن گوشه کنارها هم معترض به رفتار با محمد نوری‌زاد.

5- طوری از این انتقاد و اعتراض پاستوریزه‌ وارونه‌ای که خرواری از آن به حمایت از نظام و ارزنی هم به نقد اختصاص یافته حرف می‌زنید که گویی رفته‌اید روی میدان مین و خودتان را یک تنه با کل جریان قدرت در ایران درگیر کرده‌اید. از کسانی هم که پیشاپیش ممکن است غباری از گرد و خاک آزادی خواهانه‌ی شما بر خاطرشان بنشیند تک تک نام برده‌اید و تلویحا اعلام کرده‌اید که در حین نگارش به یادشان بوده‌اید و بدانند که شما آن‌ها را هم ملاحظه کرده‌اید و اجازه‌ای ضمنی از تک تک‌شان گویی گرفته‌اید برای این گرد و خاکِ بس آزادی خواهانه. از حسین شریعتمداری گرفته تا آقای وحید و... . البته به این ترتیب فهرستی هم از یاران درجه‌ی یکِ ولی فقیه ارائه کرده‌اید و به رفاقت خود با آن‌ها هم اشاره کرده‌اید که این هم خالی از ملاحظه نبوده است.

بارها یادداشت شما را خواندم و متوجه نشدم در متنی که سراپای آن دفاع تمام عیار از ولایت فقیه، ماشین سرکوب و رد جنبش سبز است چرا این‌قدر اصرار دارید نشان دهید خطر و رسیک بزرگی کرده‌اید؟ ممکن است بفرمایید کجای یادداشت شما به این همه تبلیغ نیاز دارد؟ چنین یادداشتی نه تنها عبور از هیچ خط قرمزی نیست بلکه در شرایط فعلی نزد اهالی بیت و «آقا» جایزه هم دارد.

سوابق شکستن سکوت در شخصیت آقای زائری

بگذارید قدری هم به سوابق ارتباط من و خودتان اشاره کنم تا بدانید شما را فقط از طریق یادداشت اخیرتان نمی‌شناسم و نه تنها با شما هیچ دشمنی و عنادی ندارم بلکه پیش از این در دو تجربه‌ی کاری، در حلقه‌هایی از همکاری حرفه‌ای و بسیار دوستانه به صورت غیرمستقیم با یک‌دیگر همکار بوده‌ایم. آن روزهایی که شما به شدت درگیر راه‌اندازی همشهری محله بودید و هفته‌ای نبود که به «کتاب هفته» سر نزنید و با سیدفرید قاسمی و دکتر یونس شکرخواه (که از نازنین‌ترین‌های رسانه و استاد و راهنمای من در کار و زندگی بوده‌اند و بزرگ‌ترین افتخارم پنج سال شاگردی نزد آن‌هاست) گپ می‌زدید، گاهی در همان راهروی کوچک ساختمان ابتدای خیابان «جم» سلام و کلامی هر چند کوتاه با هم داشتیم و در صحبت‌های اولیه با آقای دکتر احمد توکلیِ عزیز هم قرار بود من به عنوان یکی از سردبیران مناطق در خدمت شما باشم که سعادت نشد.

فارغ از حلقه‌های عزیزی که ما را به هم وصل می‌کردند در ایامی که شما سردبیر روزنامه‌ی همشهری بودید من هم یکی از گزارش‌گران ویژه‌نامه‌ی ایرانشهر (بخشی از صفحات لایی روزنامه‌ی همشهری که اکنون چند سالی از پایان عمر آن می‌گذرد) بودم. همان تیمی که وقتی هواپیمای سی‌130 سقوط کرد، به یاد قربانیان که همه از همکاران و هم‌صنفان ما بودند ویژه‌نامه‌ی «سقوط» را منتشر کردیم.

تجربه‌ای تلخ و مشترک که در آن، همسر زنده‌یاد "کربلایی احمد" (عکاس روزنامه‌ی همشهری) و مادرش در طبقه‌ی همکف چنان شیونی می‌کردند و جیغی می‌زدند که تمام روزنامه را به گریه انداختند. یادتان هست بی عبا و عمامه و سرآسیمه شما هم ‌دویدید سمت‌شان؟ و لابد یادتان هست که همان شب یا فردایش یادداشت کوتاهی در بخش سرمقاله روزنامه نوشتید و اعلام کردید در صورتی که دولت در مورد سقوط هواپیمای عکاسان و خبرنگاران حقایق را در اختیار افکار عمومی قرار ندهد، روزنامه‌ی همشهری مستندات و مدارکی که از ماجرای سقوط این هواپیما دارد منتشر خواهد کرد؟ و فردای انتشار این یادداشت، محسنیِ اژه‌ای شما را احضار کرد و شما هم نه تنها دیگر از مستندات و مدارک حرفی نزدید بلکه از ما هم خواستید کنار بکشیم و بگذاریم پییگری ماجرا در قالب اخبار معمول روز و در گروه خبری خاص خود (حوادث) پیگیری شود.

لابد ماجرای آن فایل صوتیِ مصاحبه‌ی خبرنگارِ یکی از خبرگزاری‌ها با خلبان نخست (که حاضر به پرواز نشده بود) را هم به یاد دارید؟ مصاحبه‌ای که هرگز منتشر نشد.

تجربه‌های مشترک و غیرمستقیم دیگری هم بوده که ما را اگرچه با فاصله اما به هم وصل می‌کرده که ضرورتی برای گفتن از آن‌ها در این مجال نیست. تنها خواستم با یادآوری ماجرای سقوط هواپیمای خبرنگاران و عکاسان، ذهن مبارک را برگردانم به آن دوران و از شما بپرسم شما که احیانا این ملائكِ مقربين که جلوي‌تان صف مي‌كشند و صد پرده از شب اول قبر گرفته تا مواجهه با شهدا و امام را نشان‌تان مي‌دهند تا به حال به شما در مورد شکستن سکوت درباره‌ی ماجرای سقوط آن هواپیما و همکارانمان چیزی نگفته‌اند؟

احیانا این ملائکِ مقربین و فرشته‌هایی که با هم اختلاط دارید از شما که یک‌پا «گور بابای ملاحظات و شرایط!» هستید نپرسیده‌اند چرا در مورد کشته شدن 67 تن از همکاران‌مان نگفتید «گور بابای ملاحظات!» و سکوت کردید؟ چون هزار هزار جوان این مملکت فدای یک تار موی «آقا»؟ در آن شرایط و در پیوندِ سیاسی-رسانه‌ای با آقای قالیباف، به سکوت رسیدید و عاقبت و آخرتِ خودتان را خیلی وسطِ دست و پا‌نمی دیدید حالا چه‌طور شده که شکنجه‌ی محمد نوری‌زاد شما را واداشته نه تیغِ نقد و اعتراض، بلکه سوهانِ ناخن از جیب‌تان بیرون بکشید؟

با این حال هنوز هم فکر می‌کنم شما به عنوان یک انسان، حق دارید از حقِ «سکوت» برخوردار باشید و کسی هم شما را ملامت نکند؛ اما وقتی پای شکستن قواعد سکوت و ملائک و فرشته‌ها را وسط می‌کشید آن وقت باید به دیگران حق بدهید که آن‌ها هم از شما سوال کنند.

گور بابای باقی شهدا و قربانیان جنبش اعتراضی مردم ایران

تاریخ مطبوعات و اهالی‌اش پیش از آن که سرشار از اطلاع‌رسانی و افشای حقیقت باشند سرشار از سکوت بوده‌اند و مصلحت‌اندیشی. آیا عبور خودروی نیروی انتظامی از روی شهروندان در ظهر عاشورای پارسال شما را وانداشت بگویید «گور بابای ملاحظات»؟ آیا در این یک سال و اندی سرکوب و کشتار و قتلِ شهروندان، سوژه برای رسیدن به «گور بابای ملاحظات» کم بود؟ مرگ سهراب، اشکان، ندا، ترانه، محسن روح‌الامینی و ده‌ها تن دیگر از جوانان هم‌وطن ما، شما را به مرز «گور بابای ملاحظات» نرساند؟ صحنه‌ی ضرب و شتم وحشیانه‌ی دختران و پسران و زنان و مردان ایرانی در خیابان‌های شهر به دست چماقداران و نیروهای امنیتیِ ولایت فقیه، شما را در مورد به خطر افتادن پایه‌های نظام ولایی هشدار نداد و حالا از شرایط محمد نوری‌زاد یک‌باره نگران پایه‌های نظام ولایی شدید؟

حالا یک‌باره بر سرِ شکنجه‌ی محمد نوری‌زاد، صبر و قرار از کف داده‌اید؟ مگر فقط محمد نوری‌زاد شکنجه شد؟

چرا برای حمزه کرمی یا احمد زیدآبادی که کثیف‌ترین و شنیع‌ترین رفتارها با آن‌ها صورت گرفت قرار از کف نمی‌دهید؟ صرفه‌ی سیاسی ندارد؟ شکار خوبی نیستند؟ به لحاظ سمبلیک گزینه‌هایی خوبی برای ظاهر شدن در لباس منتقد و مرمت‌گر سوراخ کشتی نظام نیستند؟

بیعت کتبی غیرمستقیم با قاتلان کلاسیکِ * مردم

آن چه شما نوشته‌اید را یا باید حاصل محاسبات سیاسی و آینده‌نگری‌هایی فرض کرد که قرار است در آینده اتفاق بیفتد و یا حاصل صبر و قرار از کف دادن شما. متاسفانه هرچه متن شما را زیر و رو می‌کنم تناقض‌ها و حفره‌هایِ عمیقِ بیشتری می بینم که مرا اول و آخر به یک نتیجه و احتمال می‌رساند:

آقای خامنه‌ای و آقای احمدی‌نژاد ضمن تأییدِ کامل و پشتیبانی تمام عیار از یک‌دیگر، هر یک سناریویی علیه دیگری و برای روز مبادا دارند که هر دو هم از مضمون آن به خوبی آگاه هستند. آقای خامنه‌ای برای بِزنگاهی که ممکن است هزینه‌ی حمایت از دولت کودتا و محمود احمدی‌نژاد به غرق شدنِ کشتیِ نظامِ سلطانیِ ایشان منتهی شود در حال ساختن اپوزیسیونی قابل اعتماد از اصولگرایانِ صددرصد وفادار به خویش است و از حضور آن‌ها استقبال می‌کند.

آقای احمدی‌نژاد هم تمام تلاش خود را به کار بسته تا ضمن جلوگیری از قدرت‌یابیِ اپوزیسیونِ حکومتیِ جدید( که تنها راه حفظ و بقای نظام سلطانیِ ولی فقیه است) از طریق اسفندیار رحیم مشایی (مشاور و راهنمای فکری احمدی‌نژاد) آهسته و پیوسته بر طبلِ مواضع ملی‌گرایی و مواضعی که مردم معترض ایران بیشتر می‌پسندند بکوبد تا در صورت لزوم به عنوان اپوزیسیونی مردم پسند، جمهوری اسلامی را حتی با حذف روحانیت، سکانداری کنند.

در سناریوی آقای خامنه‌ای برای یافتنِ اپوزیسیونِ وفادار، اتفاقا به افرادی با مشخصاتی که شما در رزومه‌ی سیاسی-شخصتی خود یا همان «گور بابای ملاحظات!» صادر فرمودید نیاز بسیاری وجود دارد. نیز افرادی چون محمدباقر قالیباف، محسن رضایی و دیگر مخالفانِ دولت کودتا که ارتباط‌شان با مجتبی خامنه‌ای و رهبری هم رابطه‌ی خوبی ست و التزام علمی و فکری‌شان هم به ولایت مطلقه‌ی فقیه بر کسی پوشیده نیست در حال حاضر در بیت «آقا» وجودشان بسیار غنیمت است.

با این مقدمه تصور می‌کنم یادداشت شما یک «رزومه‌ی سیاسی-شخصیتی» یا «بیعتِ کتبیِ پنهان» است که پیش از آن که دغدغه‌ی دفاع از محمد نوری‌زاد را داشته باشد بر آن است تا وفاداری شما را به باشگاه «ولایت» ثابت کند.

اما حتی در این رزومه یا بیعت کتبیِ پنهان آن‌قدر محوِ طرح شرایط خودتان به بهانه‌ی آقای نوری‌زاد بوده‌اید که نوری‌زاد را به حاشیه رانده‌اید و نوشته را با ماجرای خودتان در خانه‌ی روزنامه‌نگاران جوان (که البته قابل احترام است) شروع کرده‌اید. از ناروایی‌ها در حق خودتان سخن گفته‌اید و نهایتا با اشاره به تقارن‌های تاریخی میان وضعیت خودتان و محمد نوری‌زاد، هم از خود چهره‌ای مورد پسندِ مخالفان و منتقدانِ کنونی نظام و جنبش‌پسند ساخته‌اید و هم از آن‌سو با نقد ولایت‌مداران کنونی خود را ولایت‌مدارتر خوانده‌اید و تلویحا به «آقا» هم نشان داده‌اید می‌توانید در مسابقات «ولایت‌مداری» گوی سبقت را از همه بربایید.

ای کاش دست‌کم در فرصتی که مردم شریف ما در خیابان‌ها و زندان‌های شهر، زیر فشار سرکوب، شکنجه، تجاوز و هتک حرمت بودند می‌نشستید و بیانیه‌های رهبران جنبش سبز را با دقت بیشتری می‌خواندید تا ببینید راز محبوبیت روزافزونِ کروبی و موسوی و گاه سیدمحمد خاتمی، تنها در یک اصل بنیادین است: صداقت و راستی با مردم خویش!

دولت کودتا رای مردم را دزدید و شما دارید تاریخشان را می‌دزدید و مبارزات‌شان را تحریف می‌کنید.

من در کار روزنامه‌نگاری و حتی زندگی شخصی خود هیچ بیعتی با کسی ندارم. با کمال احترام به تمامی همکارانی که از سر متانت یا از سر حسن نیت و یا بی‌حوصلگی، خرده شیشه‌های متن شما را نادیده گرفتند و برای نشان دادن درجه‌ی خشونت‌ها در جمهوری اسلامی آن را منتشر کردند باید عرض کنم یادداشت شما تیغی دو دم است که اگر برخی یک دمِ آن را به روی خشونت‌طلبان می‌بینند من هر دو دم آن را به روی مردم می‌بینم.

همکاران عزیز! از شما تقاضا می‌کنم لطفا به احترام محمد نوری‌زاد و تمام آن‌هایی که در خیابان‌ها و زندان‌های شهر کشته شدند، آن‌ها که آواره شدند و آن‌ها که هنوز در زندان هستند، یک بار دیگر یادداشت جناب آقای حجت‌الاسلام زائری را بخوانید. شاید من مغرضانه دیده‌ام و شما در آن، پرتویی از نور و معرفت و آزادی‌خواهی و عدالت‌طلبی می‌بینید که چشمان من از دیدن آن عاجز است.

و اما آقای زائری عزیز! زمان، قاضی عادل و منصفی است و خطاها و بی‌انصافی‌هایِ احتمالی امروز مرا مرتکب نمی‌شود، و از آن‌جا که دو صد گفته چون نیم کردار نیست؛ آینده‌ی روابط شما با ولایت فقیه و حکومت را نه من می‌توانم تفسیرِ به رأی کنم و نه جعل. مطمئن باشید اگر روزی احساس کنم اهداف انسانی یادداشت شما را نادیده گرفته‌ام لحظه‌ای برای پوزش از شما و مخاطبان این متن درنگ نخواهم کرد؛ اما امروز نه به حکم وظیفه‌ی انسانی، نه به حکم تکلیف و نه بر اساس ارتباط با ملائک و موجودات آسمانی، بلکه به عنوان یک روزنامه‌نگار ناگزیرم به مسئولیت حرفه‌ایم عمل کنم.

*عبارتِ "قاتلان کلاسیک" را از روزنامه‌نگارِ شریفی وام گرفته‌ام که در این شرایط بردن نامش صلاح نیست

شنبه 27 آذر 1389

تیر خلاص، برای «شرق» یا همه

2010-12-14T02:56:00.000-08:00

پنج تحلیل و احتمال در فرمول جدید دستگاه امنیتی برای دستگیری روزنامه‌نگارانِ «شرق»

ماجرای دستگیری اعضای تحریریه روزنامه شرق پیش از جنجال رسانه‌ای اخیر کلید خورده بود. دستگیری اول مسکوت ماند. بازتاب رسانه‌ای نیافت و کسی از آن با خبر نشد.

به روایت منبعی آگاه برای تحلیل دستگیری‌های اخیر باید از نخستین دستگیری شروع کرد. دستگیری شبی خارج از روزنامه و پس از پایان ساعت کاری اتفاق می‌افتد. دو نفر از اعضای روزنامه‌ی شرق در خیابان دستگیر می‌شوند. همان شب در محلی بالاتر از ساختمان روزنامه تا صبح را در بازداشت می‌گذرانند و صبح آزاد می‌شوند. سوال اصلی این بوده: می‌خواهیم ببنیم شماها چه ارتباطی با هم دارید؟*

اما دو همکار مطبوعاتی چه ارتباطی با هم می‌توانند داشته باشند؟ قرار می‌شود کسی از این ماجرا چیزی نگوید و بازتاب رسانه‌ای هم نیابد. آیا این دستگیری، نخستین قدم اجرای پروژه‌ بوده یا صرفا پیامی بوده به روزنامه‌ی شرق تا دست و پای خود را در گلیمی که معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد و دستگاه امنیتی دولت دهم تعریف کرده است درازتر نکنند؟

مدتی می‌گذرد و این‌بار مأموران امنیتی با مراجعه‌ی مستقیم به روزنامه‌ی شرق، احمد غلامی (سردبیر)، کیوان مهرگان (دبیر گروه سیاسی)، فرزانه روستایی (دبیر گروه بین الملل) و علی خدابخش (مدیر بخش مالی) را دستگیر می‌کنند. البته کار به همین‌جا ختم نمی‌شود. مأموران تلفن همراه تک تکِ اعضای تحریریه روزنامه‌ی شرق را بازرسی می‌کنند و حتی در این حین کار به درگیری و ضرب و شتم هم می‌کشد.

دادستان تهران، دلیل دستگیری را به صورت کاملا سربسته و بدون اشاره به هیچ سند روشن و مشخصی «اتهام امنیتی» اعلام می‌کند.

حدس و گمان‌ها به ترتیب در گپ و گفت‌های غیررسمی، بین اهالی مطبوعات، تحلیل‌ها و دلایلی از این دست را رقم می‌زنند بخشی از این حدس و گمان‌ها که در گپ و گفت و برخی از اهالی مطبوعات در داخل ایران مطرح شده از این قرار است: «می‌خواهند زهر چشم بگیرند»، «خواستند ترمز شرق را بکشند»، «شرق داشت ویژه‌نامه‌ای درباره‌ی ماجرای هدفمند کردن یارانه‌ها منتشر می‌کرد که به نفع دولت نبود»، «ویژه‌نامه‌ی شرق درباره‌ی روز دانشجو کار دستش داد»، «احمد غلامی در ستون صفحه‌ی آخر روزنامه‌ی شرق چیزهایی می‌نوشت که به مزاق دولت خوش نمی‌آمد»، «احمد غلامی در یکی از داستان‌هایی که در صفحه‌ی آخر شرق نوشته بود یکی از شخصیت‌هایش یک بسیجی بوده که سگ‌باز بوده»، «ستون صفحه‌ی آخر شرق، ستون دیدگاه شخصی احمد غلامی بوده و چه ربطی به باقی کسانی دارد که دستگیر شده‌اند؟ قضیه چیز دیگری است»، «احمد غلامی که آدم بی‌آزاری است و هیچ وقت هم در کار براندازی و درگیر شدن با هیچ بخشی از نظام نبوده است» و...

میان تمام این اظهار نظرها یک اظهار نظر مدام تکرار می‌شود: «واقعا هیچ کس نمی‌داند چرا دستگیرشان کرده‌اند،... ما هم گیج گیجیم... هنوز هیچی معلوم نیست... باید منتظر ماند و دید ...چون هیچ کس نمی‌داند قضیه چیست هر کس برای خودش حدسی می‌زند...»

اما تحلیل و اطلاعات یکی از منابع داخل ایران در گشودن بخشی از گره این معما قابل توجه است: «احتمالا با رفتن محمدعلی رامین از معاونت مطبوعاتی ممکن است روزنامه‌های اصلاح‌طلبِ توقیف‌شده‌ مجددا بازگشایی شوند. علی خدابخش هم تنها حامی مالی عموم این روزنامه‌هاست.»

یک روی سکه‌ی ماجرا از این‌جا آغاز می‌شود. علی خدابخش، مدیر مالی روزنامه شرق و ستون مالی عموم روزنامه‌های دگراندیش و اصلاح‌طلب بوده و هست. روزنامه‌های خرداد، فتح، اعتماد، هم‌میهن، شرق، حیات‌نو و روزنامه‌های دیگری از این دست با حمایت مالی او راه‌اندازی شدند.

بازار آگهی روزنامه‌های غیردولتی به شدت کساد است. سازمان‌های دولتی از ارائه‌ی آگهی به آن‌ها خود‌داری می‌کنند. بخش خصوصی هم در بحران اقتصادی کنونی کشور، دورِ تبلیغات از طریق آگهی در مطبوعات را خط کشیده است. بنابر این روزنامه‌ای که با دولتِ حاکم هم‌سو و همراه نیست به حامی مالی نیاز دارد.

حتی روزنامه‌ی شرق که حامی مالی ثروتمندی چون علی خدابخش دارد (او جزو سرمایه‌گذاران قدیمی این حرفه است) در یکی دو ماه گذشته قدرت پرداخت حقوق کارکنان این روزنامه را نداشته. فروش روزنامه‌ی شرق هم که شمارگانش از 15 هزار نسخه فراتر نمی‌رود کفاف هزینه‌های ثابت این روزنامه را نمی‌دهد، آن هم در شرایطی که تنها دو سوم از این تعداد به فروش می‌رسد.

بنابر این، شاید بتوان برای تحلیل دستگیری علی خدابخش که به طور مشخص در شکل‌گیری محتوای روزنامه، نقش مستقیمی برای او نمی‌توان یافت با این احتمال آغاز کرد: دستگیری علی خدابخش و بردن او زیر فشار اتهام‌های مختلف می‌تواند در ایفای نقش فعلی او به عنوان ستون فقرات مالی روزنامه‌‌ی شرق و نقش آتی او در روزنامه‌های دیگری چون هم‌میهن، اعتماد، سرمایه و حیات نو یا هر گزینه‌ی دیگری تأثیرگذار باشد.

به این ترتیب نتیجه چیزی جز این نخواهد بود: علی خدابخش یا فکرِ سرمایه‌گذاری مجدد در روزنامه‌های آتی را از سر بیرون خواهد و یا در صورت سرمایه‌گذاری، خود به ترمز این رسانه‌ها تبدیل خواهد شد. با این اوصاف شاید بتوان گفت بالابردن ریسک سرمایه‌گذاری در صنایع رسانه‌ای برای او و برای دیگرانی که ممکن است هوس آزمودن این تجارتِ فرهنگیِ خطرناک را در سر داشته باشند بخشی از اهداف بلندمدت پروژه‌ی دستگیری‌های اخیر است.

اما می‌رسیم به اعضای تحریریه روزنامه‌ی شرق. احمد غلامی، سردبیر این روزنامه که یکی از کارکُشتگان مطبوعات است به گواه اهالی مطبوعات، جزو چهره‌هایی است که هرگز در سبک و سیاق کارش میلی به رویارویی و درگیری با هیچ یک از جناح‌های موجود در ساختار قدرت را نداشته است. حتی اگر نام او با انتشار نشریات پیش‌رو و دگراندیش بیشتر گره خورده است از او همواره به عنوان روزنامه‌نگاری بی‌آزار و بی‌غرض و مرض نام می‌برند.

آن‌چه اکنون تعجب اهالی مطبوعات را بیش از همه چیز برانگیخته دستگیری او و برچسب اتهام جرم امنیتی به اوست. کسی که اساسا در شخصیت، گفتار و نوشتارش هرگز با امنیت نظام جمهوری اسلامی نه درافتاده و نه علاقه‌ای به روزنامه‌نگاری چریکی، حزبی یا انقلابی دارد. روزنامه‌نگاری حرفه‌ای ست که نهایتا زبان نقدش هم زبانی متین و نگاهش به دنیای پیرامونش بیشتر «انسانی» است تا «سیاسی».

دستگیری باقی اعضای تحریریه روزنامه شرق را می‌توان خارج از مدل دستگیری فله‌ای هضم کرد و از آن تعجب نکرد. کیوان مهرگان سال گذشته هم بازداشت شده بود. دستگیری فرزانه روستایی، امیرهادی انواری (خبرنگار گروه اقتصادی شرق) و نهایتا ریحانه طباطبایی و مهران فرجی هم با چند درجه تخفیف از طرف دستگاه امنیتی جمهوری اسلامی تعجب چندانی ندارد. اما چرا دستگیری گروهی؟

شاید بتوان برای پاسخ به این پرسش احتمال‌هایی از این دست مطرح کرد:

1- دستگاه امنیتی دولت محمود احمدی‌نژاد قصد دارد در چشم‌انداز ترکیب و ساخت بستر رسانه‌ای و مطبوعاتی برای دو سال آینده تا حدِ امکان از توقیف مطبوعات خودداری کند. روزنامه‌های توقیف شده‌ی پیشین، مجوز انتشار مجدد می‌گیرند و به این ترتیب فضایی برای نشان دادن ویترین و ژست آزادی بیان در دولتی فراهم خواهد شد که به هیچ عنوان قصد ندارد کرسی ریاست جمهوری را در انتخابات ریاست جمهوری آتی به کسی یا گروهی خارج از تیم کودتا واگذار کند.

2- بازانتشار مجدد روزنامه‌های توقیف شده یا فعالیت روزنامه‌های فعلی، قاعدتا نباید در دو سال و نیم باقی مانده از عمر دولت کودتا برای آن‌ها مایه‌ی دردسر شود. فرمول دستگاه امنیتی-اطلاعاتی نیز بر اساس بازتعریف موقعیت «آرامشِ رسانه‌ای» در فضای کشور تعریف شده است. فضای مطبوعات داخلی باید یک‌دست شود. نخبگان اطلاعاتیِ تیم کودتا دریافته‌اند که نمی‌توان برای ساختن ژست آزادی بیان، بدون هیچ تمهیدی به مطبوعات اجازه‌ی انتشار داد و از دیگر سو با توقیف آن‌ها این ژست را بیش از آن‌چه تاکنون تخریب شده است تخریب کرد. بنابر این فضایی باید ساخت که بازگشایی و ادامه‌ی کار رسانه‌هایی که با دولت هم‌سو نیستند از «تهدید» به «فرصت» تبدیل شود.

3- از ایده‌پردازیِ اتاقِ فکرِ تیمِ رسانه‌ایِ سازمانِ اطلاعات سپاه و وزارت اطلاعات نمی‌توان غافل بود. پروژه‌ی دستگیری اعضای تحریریه و مدیر مالی روزنامه‌ی شرق را نباید به حساب برخورد دستگاه امنیتی با خطای مشخصی از این افراد و این روزنامه‌ی خاص گذاشت. حتی اگر فهرستی از جرایم امنیتی در دادسرا برای آن‌ها تهیه کنند که مصادیق آن هم قابل اثبات باشد باز هم نمی‌توان این پروژه را حاصل کشف، تحقیق و هوشیاری نهادهای امنیتی-اطلاعاتی کشور دانست. کارکرد و پیامدهای ناشی از این دستگیری‌ها حکم تیر خلاص به باقی مانده‌ی آن دسته از اهالی مطبوعات و روزنامه نگاران را دارد که هنوز انگیزه‌ و جرأتی برای بروز مخالف‌خوانی در آن‌ها باقی مانده است.

4- به زندان کشیدن سرمایه‌گذار مطبوعات و اهالی آن، مقدمه‌ی خوبی خواهد بود برای ایجاد ترمزهای درون‌سازمانی و خودجوش در دل صاحبان و اعضای تحریریه‌های مطبوعات غیردولتی. به این ترتیب پیش از آن که آن دسته از روزنامه‌نگاران و خبرنگارانی که هنوز شوری برای نقد و ستیز با دولت دارند پای مأموران لباس شخصی را به تحریریه‌ها باز کنند، مدیران این روزنامه‌ها یا ترمز این افراد را با سانسور خواهند کشید و یا برای بقای روزنامه‌ی خود آن‌ها را به خانه‌های‌شان خواهند فرستاد؛ البته این در صورتی است که دیگر دیگر جرأت و رغبتی در کسی برای مخالف‌خوانی باقی مانده باشد.

5- اما تحلیل دیگری نیز در میان است که اگر درست باشد نشان از آن دارد که تیم اطلاعاتی-امنیتی دولت کودتا به طور رسمی کرکره‌های هرگونه بینش و تفکر مصلحت‌اندیشانه‌ای را پایین کشیده و به «جنون پاکسازی» دچار شده است. بنا به این تحلیل قاعدتا دستگاه امنیتی کشور تصور می‌کند کسانی که بازداشت کرده جزو ستون‌های اصلی و عامل تولید محتوای خلاف میل آن‌ها هستند و به این ترتیب با این دستگیری‌ها، ستون‌های اصلی این روزنامه‌ را از میان برمی‌دارند.

اما نکته‌ی تلخ و جالب این که تحلیل عمومی بیشتر اهالی مطبوعات در داخل ایران، اگرچه گزینه شماره‌ی پنج را محتمل‌تر از باقی گزینه‌ها می‌داند اما در نهایت هیچ یک از مطالبِ به اصطلاح «مسأله‌دار» روزنامه‌ی شرق را عامل اصلی این توقیف نمی‌داند.

در حال حاضر با آن‌که بیش از یک هفته از دستگیری اعضای تحریریه شرق و مدیر مالی این روزنامه می‌گذرد هنوز نه دستگاه امنیتی و نه دستگاه قضایی به پرده‌برداری از اتهامات یا جرایم آن‌ها اقدام نکرده است. باید منتظر ماند و دید این بار در سناریوی صحنه‌سازان و صحنه‌پردازانِ دستگاه قضایی و امنیتی چه نقش‌هایی برای دستگیرشدگان در نظر گرفته‌اند.

به احترام عزیزانِ فرهیخته‌ای چون احمد غلامی، کیوان مهرگان، فرزانه روستایی، مهران فرجی امیرهادی انواری، ریحانه طباطبایی و علی خدابخش از تمامی همکاران عزیزم در ایران تقاضا می‌کنم با ارسال نظر، اطلاعات و تحلیلِ خود از پروژه‌ی دستگیری همکارانمان، قدمی برای مقابله و خنثی‌سازی اثر سناریوی دستگیری‌ آن‌ها بردارند. دستگیری‌های اخیر خبر از آغاز فصلی تلخ‌تر برای روزنامه‌نگاران مستقل و دگراندیش می‌دهد که تفاوت‌های آن را با دستگیری‌های پیشین باید دریافت و جدی گرفت.

* نمی‌توان با قاطعیت جزئیات یا کل ماجرای این دستگیری را تایید کرد؛ زیرا تنها یک منبع این خبر را تایید کرد و باقی منابع از آن اظهار بی‌اطلاعی کردند.

تصویری از پیامک وزارت ارشاد برای ممنوعیت فعالیت خبرنگاران در 16 آذر سال گذشته

2010-12-04T09:12:00.000-08:00

برای دیدن عکس در ابعاد بزرگ‌تر روی آن کلیک کنید

در این عکس پیامکی را می بینید که سال گذشته «اداره‌ی خبرنگارانِ خارجی» در معاونت مطبوعاتیِ وزارت ارشاد به خبرنگارانِ خارجی و نمایندگان مطبوعاتِ خارجی ارسال کرد و فعالیت آن‌ها را از تاریخ 16 آذر تا سه روز بعد ممنوع اعلام کرد.

عکسی که می‌بینید از گوشی تلفن همراه یکی از خبرنگارانی گرفته شده که هم‌چون بسیاری دیگر از نمایندگان رسانه‌های خارجی، جزو دریافت کنندگان این پیامک بوده است.

اما شرح عکس دیگری هم این تصویر دارد: سوغاتی یک دوست و همکار نازنین از ایران است که در یکی از کافه‌های میدان «سن میشل» لابه‌لای هزار گپ و گفت از ایران و آن روزها نصیب من شد.

شنبه 13 آذر 1389

دور تازه حمله‌ نیروهای امنیتی به مجتمع‌های مسکونی برای جمع‌آوری ماهواره

2010-11-26T17:32:00.000-08:00

چند مجتمع مسکونی در اکباتان روزهای سه‌شنبه، چهارشنبه و پنج شنبه، دوم، سوم و جهارم آذر شاهد ورود نیروهای انتظامی و لباس شخصی و دور تازه‌از جمع آوری ماهواره ها بودند.

به گفته‌ی ساکنان، ماموران دیش‌های ماهواره را می‌شکستند اما دستگاه‌های ال.ان.بی را که امکان حمل آن‌ها ساده‌تر بود با خود می‌بردند.

شکستن دیش‌های ماهواره و یا ضبط آن‌ها پیش از این هم در عملیات مشابه این نیروها تکرار می‌‍شد اما برداشتن ال.ان.بی ماهواره‌ها و بی تفاوتی نسبت به بخش‌های حجیم آنتن ماهواره با چارچوب ضوابط جمع‌آوری آنتن‌های ماهواره به نظر منطقی نمی‌رسد و به نوعی دزدی خودسرانه پهلو می‌زند.

شنبه 6 آذر 1389

به یاد من برو کباب بخور رفیق، من هنوز آن‌جا نشسته‌ام

2010-11-24T16:18:00.001-08:00

گفتم: من می شینم روی سپر ماشین. یه عکس ازم بگیر.

خبرگزاری رو هوا بود. تو هم می‌دانستی. دیر یا زود بیکارتر می‌شدم. دوربین تلفن همراهت را روشن ‌کردی. دنبال کادر دلخواهت می‌گشتی.

گفتم: بگیر. با این اوضاع بعید نیست شغل جدیدم باشه.

صدایت را رادیویی کردی و گفتی: شغل جدید رضا پس از کودتا!

شاتر زدی و کلی از شاهکار عکاسی خودت تعریف کردی. یادم نیست تو هم همان‌جا گویا نشستی و من از تو عکس گرفتم یا نه. تو روزش را یادت هست؟ از آن روزهای تظاهرات نبود احیانا؟ نه نمی توانسته تظاهرات باشد. اگر بود من کمی رسمی‌تر می‌پوشیدم. شلوار سبز هم نباید پام می‌بود.

یقین دارم این ماشین هنوز آن‌جاست. جعبه‌های غذا هم هر روز گیج از کباب داغ در کوچه پس کوچه های قائم مقام می‌چرخند. حالا به یاد من. به خاطر من برو به آدرس همین عکس. یک دست کباب کوبیده با پلو سفارش بده یا میلت کشید با نان داغ بخور. واقعا می‌خواهم این کار را بکنی. نه به خاطر این که هوس کباب کوبیده کرده‌ام. هیچ کجای این خواهش شکمی و هوسی نیست.

هر بار که به این عکس نگاه می‌کنم، این‌جا، این نقطه از شهر، این خیابان ... آن‌قدر برایم زنده است که باور نمی‌کنم دستم از آن کوتاه شده. برو یکی از میزهایی را انتخاب کن که رو به پنجره و خیابان باشی. من آن‌جا نشسته‌ام. روی سپر، کنار جعبه‌ها. تمام این یک سال هر وقت این عکس را نگاه کردم تو را توی خیالم فرض کردم که نشستی تو همان رستوران و داری من و خودت را نگاه می‌کنی که گرم عکس و ژستیم.

آن‌ها که از ایران بیرون می‌زنند بالاخره عکسی با برج ایفلی، کاخ سفیدی، کلیسایی یا برج و بارویی می‌گیرند و تصویری از زندگی تازه‌شان در «خارج» را برای آن‌ها که دل‌تنگشان می‌شوند می‌گذراند: ثبت روزهای زندگی در دنیایی جدید! تا به حال از خودت پرسیدی یک سال گذشته و چرا بعد از این یک سال که از ایران رفتم هیچ عکسی تا به حال از خودم نه توی وبلاگ گذاشتم نه فیس بوک؟ حتی یکی. جز آن‌هایی که دیگران گذاشته‌اند و اختیارش دست من نبوده.

من هنوز آن‌جا نشسته‌ام رفیق.

پنج شنبه 4 آذر 1389